روایتی از بدعهدی فرانسه در قرارداد هسته‌ای با ایران/ قراردادهایی که زیر پا گذاشته شدند/ از قرارداد ساخت راکتور تا عدم پرداخت حق اورانیوم ایران

به گزارش «سراج24»، پس از دو سال مذاکره سرانجام ایران و 5+1 گام به مرحله اجرای توافقنامه مشترک (برجام) گذاشتند. چند ساعتی از آغاز اجرای تعهدات طرف غربی نگذشته بود که حجت الاسلام حسن روحانی رئیس جمهور کشورمان طی نامه ای خطاب به مقام معظم رهبری، این موفقیت را به ایشان تبریک گفتند. طولی نکشید که رهبر معظم انقلاب پاسخ این نامه را دادند و در آن به 5 نکته مهم اشاره کردند. ایشان در دو جای نامه صراحتا از بی اعتمادی به طرف غربی و لزوم دقت در نظارت بر اجرای تعهدات طرف غربی گفتند و تاکید فرمودند: « مراقبت شود که طرف مقابل تعهدات خود را به‌طور کامل انجام دهد. اظهارات برخی از سیاستمداران امریکائی در این دو سه روز کاملاً موجب بدگمانی است. بار دیگر تأکید می‌کنم که از خدعه و نقض عهد دولت‌های مستکبر بویژه امریکا در این مسأله و دیگر مسائل غفلت نشود.»

نگرانی حضرت آیت الله خامنه ای نسبت به طرف غربی، سابقه 36 ساله دارد. از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروز طرف های غربی هیچ گاه به تعهداتشان پایبند نبودند و با نقض عهد از زیر بار مسئولیتشان فرار می کردند. یکی از نقض عهد طرف های غربی در مشارکت ایران با فرانسه در صنعت هسته ای بود. در این گزارش به تشریح بدعهدی طرف فرانسوی در یک قرارداد بین المللی و ندادن سهم اورانیوم ایران از کارخانه‌ای که ده درصد سهام آن متعلق به ایران بود، اشاره شده است.
 
پیروزی والرى ژیسکار دستن در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه و سفرشاه به پاریس در ژوئن ۱۹۷۶ فرصت مناسبی بود تا شالودهای همکاریهای هسته ای دو کشور پی ریز ی شود. تأسیس سازمان انرژی اتمی در همان سال و مذاکرات انجام شده میان دو کشور در سفر محمدرضا، در حقیقت زمینه ساز موقعیتی شد تا اولین توافقنامه هسته ای تهران - پاریس در ششم تیر ۱۳۵۳ امضا گردد. این قرارداد در حقیقت تضمین کننده ی همکاریهای ۱۵ ساله ی دو کشور بود که بعدها به موافقتنامه «مادر» مشهور شد. چرا که پیش بینی جنبه های مختلف همکاری هسته ای دو کشور عملاً موجب گردید تا شرکتها و مؤسسات هسته ای ایران و فرانسه، پروتکلها و موافقتنامه های بسیاری منعقد نمایند. در این قراردادها که همگی با ارجاع و یادآوری توافقنامه مادر در دو پایتخت آغاز می شوند، سه زمینه عمده همکاری پیگیری و دنبال شده است. نخست، مشارکت ایران در صنعت فرانسوی غنی سازی اورانیوم و در حقیقت ورود ایران به صنعت بین المللی چرخه سوخت. دوم ساخت مرکز تحقیقات و توسعه هسته ای در اصفهان و سوم، تولید برق هسته ای در ایران به میزان 5 هزار مگاوات.

در یازدهم آبان سال 1353، توافقنامه ای بین سازمان انرژی اتمی ایران و شرکت فرانسوى فرماتوم به امضا رسید که ساخت دور آکتوراتمی  از نوع PWR با توان تقریبی ۹۵۰ مگاوات در هر راکتور را در دارخوین اهواز تضمین می کرد. بر این اساس در تاریخ 28 شهریور 1356 قراردادی میان سازمان انرژی اتمی و کنسرسیوم متشکل از شرکت های فراماتوم، الستوم آتلانتیک، اسپی بایتینول و فراماتک منعقد شد که مبلغ آن بالغ بر 8 میلیارد فرانک فرانسه و 3 میلیارد و 183 میلیون و 333 هزار تومان ایران می شد. این قرارداد تا پایان سال 1357 به صورت عادی در حال اجرا و پیشرفت بود که از مهر همان سال به دلیل تحولات مربوط به انقلاب اسلامی محل اختلاف شد و در نهایت در خرداد 1358 از طرف کنسرسیوم فرانسوی فسخ گردید.

از دیگر همکاری های هسته ای ایران و فرانسه می توان به ورود سازمان انرژی اتمی یه شرکت یورودیف واقع در تریکاستانه فرانسه برای استفاده از خدمات غنی سازی این شرکت اشاره کرد. هدف از این قرار داد که اعطای وام، سرمایه گذاری مشترک و خرید خدمات غنی سازی را شامل می شد، این بود که زمینه های لازم برای تأمین سوخت نیروگاههای هسته ای ایران و در نهایت دسترسی به چرخه ی بسته ی تولید سوخت هسته ای در داخل فراهم گردد.

کارخانه یورودیف بزرگ ترین تأسیسات غنی سازى اورانیوم در جهان است که از سال ۱۹۸۰ برای فرانسه و سایر کشورهای جهان از جمله ژاپن اورانیوم غنی شده تولید می کند. مصرف برق این تاسیسات به اندازه ای است که فقط چهار واحد نیروگاهی هر یک به قدرت ۹۰۰ مگاوات در کنار این کارخانه برای تأمین نیازهای برقی آن تأسیس شده است. با توجه به اینکه یورودیف منحصراً از شرکای اروپایی (شرکت هایی از اسپانیا، بلژیک، ایتالیا و فرانسه) تشکیل شده بود و مطابق با اساسنامه ی خود قادر به پذیرش سهامدار غیراروپایی نبود، ایران از طریق تأسیس شرکتی با نام «سوفیدف» به طور غیرمستقیم به گروه سهامداران شرکت پیوست. در این راستا با امضای یک پروتکل همکاری میان ایران و فرانسه در تاریخ ۲۸ آبان ۱۳۵۳ مشارکت تهران در یورودیف از طریق یک شرکت ایرانی - فرانسوی مجدداً مورد تاکید قرار گرفت و دولت پهلوی متعهد شد وامی به مبلغ یک میلیارد دلار به کمیساریای انرژی هسته ای فرانسه اعطا کند. در این زمان کمیساریای انرژی اتمی فرانسه با فروش ۲۵ درصد از سهام یورودیف به شرکت سوفیدف عملاً باعث شد تا ۱۰ درصد از سهام یورودیف در مالکیت سازمان انرژی اتمی ایران درآید. بر این اساس ایران با قبول تعهدات مختلف از جمله پرداخت سهم خود از مطالبات شرکت یورودیف بابت مساعده سهامداران قادر شد تا به تناسب سهام از محصولات تولیدی آن خریداری نماید.

در این میان ایجاد «مراکز تحقیقات و توسعه ای هسته ای ایران» نیز از دیگر موضوعاتی بود که به صورت مشترک در دستور کار تهران - پاریس قرار گرفت. امضای پروتکلی در این زمینه در ۱۸ نوامبر ۱۹۷۹ توسط سازمان انرژی اتمی ایران و کمیساریای انرژی هسته ای فرانسه، پاریس را متعهد می کرد تا کمکهای فنی و امکانات لازم را برای تأسیس مرکز مزبور در اصفهان فراهم آورد. در ضمیمه ی این پروتکل همچنین اصول مربوط به ساخت و تشکیلات مرکز ایرانی به صورت نسبتاً دقیق مورد اشاره قرار گرفته بود. این پروتکل در نهایت باعث شد تا یادداشت تفاهمی میان نمایندگان دو طرف در تاریخ ۲۲ شهریور ۱۳۵۵ (۱۲ مارس ۱۹۷۷) به امضا رسد که شرایط و برنامه ی زمانی ساخت مرکز تکنولوژی اصفهان (ENTEC) را تشریح می کرد.

در سال ۱۳۵۸ و پس از تحولات انقلاب اسلامی، سازمان انرژی اتمی ایران سرانجام به طرف فرانسوی اعلام کرد که قصد دارد مذاکراتی را با هدف تجدیدنظر در قراردادهای دو طرف ترتیب دهد. این امر باعث شد تا شرکت های فرانسوی بلافاصله به طرح دعوا علیه تهران و توقیف دارایی های جمهوری اسلامی ایران اقدام کنند. بلوکه کردن سرمایه های دولتی از جمله دو وام اعطایی یک میلیارد دلاری و 934 میلیون فرانکی تهران به پاریس نیز باعث شد ایران از پرداخت باقی ماندهی تعهدات قراردادهای منعقد شده در زمان محمدرضا پهلوی امتناع کند. این کشمکش در نهایت به تعلیق تمام همکاریهای هسته ای دو طرف و حتی انحلال شرکت کوردیف(علی رغم رای مخالف سهامدار ایرانی) منجر شد.

سالها بعد اکبر اعتماد اولین رئیس سازمان انرژی اتمی در گفتگویی به این بدعهدی اشاره کرد و گفت: در زمان مسوولیت من در سازمان انرژی اتمی، ایرانی ها 10 درصد از سهام مرکز غنی سازی اورانیوم یورودیف فرانسه را در اختیار داشتند یعنی ما در 10درصد در تولیدات اورانیوم این مرکز سهم داشتیم. من آن زمان خودم قرار داد آنرا امضا کردم. آنوقت چه شد؟ پس از پیروزی انقلاب در ایران 'فرانسوا میتران' رییس جمهور وقت فرانسه یکباره گفت که درست است که ایران 10 درصد در این نیروگاه سهیم است، اما ما اجازه نمی دهیم که تولیدات این مرکز به ایران داده شود.

به کانال تلگرامی ما بپیوندید

https://telegram.me/joinchat/CZFBeDvqGN8ZqY3U3m7RqQ