به گزارش سراج24؛ آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر شهید انقلاب تنها یک شخصیت سیاسی نبودند بلکه شخصیتی جامعالاطراف بودند و در جایگاه فقیه و عالم دینی، شناخت گستردهای در حوزههای فرهنگ، ادب، شعر و هنر داشتند و در این حوزهها نیز صاحب اندیشه و نظر بودند.
رهبر شهید انقلاب حضور مستمری در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران و دیدار و گفت و گو با ناشران و فعالان فرهنگی داشتند و نکات ارزشمندی را درباره وضعیت نشر، کتاب و فرهنگ کشور مطرح میکردند که برای فعالان این حوزه بسیار راهگشا بود. همچنین ایشان دیدارهایی با شاعران، هنرمندان حوزههای سینما، تئاتر، موسیقی و تجسمی داشتند که نشست با شاعران، صمیمانهترین جلسات رهبر شهید بود؛ ایشان اهل ذوق، شعر و هنر بودند و با دقت به اشعار گوش میدادند و نقدها و توصیههای ارزشمندی ارائه میکردند.
رهبر شهید درباره موضوعاتی مانند موسیقی، هنرهای تجسمی و سایر شاخههای هنری مبانی فقهی مشخصی ارائه کردند. از نگاه ایشان، هنر نه یک موضوع حاشیهای بلکه یکی از ارکان شکلگیری تمدن نوین اسلامی است. به عقیده رهبر شهید انقلاب، ابزارهای هنری بیشک، رساترین، بلیغترین و کاریترین ابزار ابلاغ و تبلیغ پیام است. هنر یک شیوه بیان است. یک شیوه اداکردن است. اما این شیوه بیان از هر تبیین دیگر رساتر، دقیقتر، نافذتر و ماندگارتر است. دقت در هر یک از این چند تعبیر؛ رساتر بودن، دقیقتر بودن، نافذتر و ماندگارتر بودن، در فهم معنای هنر کمک کند. ای بسا که یک گزارش غیرهنری، گرچه علمی و تحقیقی و دقیق، خاصیت ارائه هنری را نداشته باشد.
رهبر شهید انقلاب بیان کردند: هر پیامی، هر دعوتی، هر انقلابی، هر تمدنی و هر فرهنگی تا در قالب هنر ریخته نشود، شانس نفوذ و گسترش ندارد و ماندگار نخواهد بود و فرقی هم بین پیامهای حق و باطل نیست. شک نباید کرد که انقلاب، به هنر نیازمند است و هنر انقلاب از آنجا که باید حامل مفاهیمی نو و قهرا ناآشنا باشد و از آنجا که باید با همه معارضهها و خصومتهایی که هیچ انقلابی از آن مصون نیست، درگیر شود و از آنجا که باید معارف نوین را در ذهنها راسخ و ماندگار سازد، ناگزیر باید هنری ممتاز و فاخر و پیشرو باشد.
همچنین ایشان اظهار کردند: شعر و هنر، زیباترین قالب برای همه پیامهای نوین و مایه گسترش و نفوذ این پیامها تا هر سوی خطه وسیع دلها و جانهای انسانی است و شاعران و سخنسرایان آگاه همیشه توانستهاند والاترین معارف انسانی را در کتیبه روزگار با نقشی جاودانه، به نسلهای بعد از خود بنمایانند.
رهبر شهید انقلاب درباره نقش هنرمند بیان کردند: باید هنرمند به عنوان رساترین زبان برای انتقال ایدههای شریف مورد توجه باشد و تشویق هنرمندان متعهد جامعه و نیز پرورش هنرمند یک اقدام اساسی تلقی شود. هنر این خصوصیت را دارد که به خاطر ملایمت با طبع آدمی، بی شک در طبع او اثر میکند. هر هنری در طبع آدمی اثر میگذارد، اگر چه آن کسی که مورد اثر قرار گرفته، نتواند آن هنر را تحلیل کند. هنر اثر خود را میگذارد یعنی دل را منقلب میکند و اثری در روح باقی میگذارد، هر چه مایه هنری کمتر باشد، این اثر هم کمتر میشود. (برگرفته از کتاب «هنر از دیدگاه مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنهای»)
ابعاد مختلف شخصیت، اندیشه و منظومه فکری رهبر شهید هنوز ناشناخته است و ضروری است به صورت دقیق و جامع برای نسل جوان، مردم ایران و افکار عمومی جهان تبیین و معرفی شود تا ظرفیتهای علمی، فرهنگی و تمدنی این شخصیت بزرگ بیش از گذشته شناخته شود.
تصویری از حضور رهبر شهید انقلاب در صداوسیما به همراه شهید علی لاریجانی
موسیقی از دیدگاه رهبر شهید انقلاب
حضرت آیتالله خامنهای در چندین نوبت در دوران ریاست جمهوری و در دوران رهبری از صدا و سیما و بخشهای مختلف این نهاد بازدید کرده و با کارکنان و هنرمندان صدا و سیما دیدار و گفت و گو کردند. رهبر شهید انقلاب سال ۱۳۹۶ در دیدار با اعضای شورای سیاستگذاری صدا و سیما نکاتی را درباره موسیقی مطرح کردند که بخشی از آنها بدین شرح است: «موسیقی قبل از انقلاب از لحاظ ارزشی، سه عیب عمده داشت و از سه بُعد اشکال داشت - از لحاظ فنی و مانند اینها- یکی این بود که در انتخاب مضمون و قالب، در بخشی از موسیقیها گرایش تند و میل شدیدی به ابتذال بود. قالبهای موسیقیِ ایرانی، زبان شعر هم زبان ایرانی اما تصنیفها مبتذل؛ هم از لحاظ فنی مبتذل بود ــ به طوری که یک موسیقیدان هم وقتی میدید این جور آهنگ را میشکنند و خراب میکنند و از این وسایل، بد استفاده میشود و در چه شکلهای ناجوری، [یا مثلاً] با تقلید از این و آن خراب میکردند، ناراحت میشد ــ هم محتواهایش مبتذل بود. پس میل به ابتذال [بود]. مثل خیلی از این تصنیفهایی که آن وقت رایج بود؛ آهنگها هم آهنگهای ایرانی بود، وسایل هم وسایل ایرانی بود اما قالب و محتوا مبتذل بود.
عیب دوم، گرایش شدید به موسیقی غربی بود. عیب سوم این بود که موسیقی سالم و فنی و کلاسیک و سنتیِ ایرانی، در خدمت محتواهای بد و فاسدکننده قرار میگرفت. [موسیقی قبل از انقلاب] این سه عیب را داشته. از همه اینها بدتر، آن اولی است و از همه کمضررتر، آن دومی است؛ یعنی گرایش به موسیقی غربی چیز بدی است اما نه به بدیِ صَرف موسیقی ایرانی در راههای بد. درست توجه کنید: ای بسا یک موسیقی غربیای باشد که هیچ گونه در آن ابتذال نیست، هیچ گونه در آن فساد نیست، هیچ گونه در آن پستی و دنائت بشری نیست، یک چیز بسیار عالی و عرفانی و سطح بالا است. گاهی برای تصویب و تبرئه یک موسیقی، میگویند این موسیقی سنتی است. خیلی خب، موسیقی سنتی است؛ موسیقی سنتی یعنی فلان دستگاه آواز ایرانی است که با فلان ساز ایرانی یک خواننده ایرانی دارد میخواند؛ اینکه تمامِ قضیه نشد؛ باید دید چه دارد ارائه میکند؛ چه دارد به ذهن و دل و جان مستمع خودش میریزد. این موردها هست. پس حواستان جمع باشد در صداوسیما، از این سه عیب باید اجتناب بکنید. به ترتیب، عیب اول بدترین است، عیب سوم درجه دو است، عیب دوم درجه سه است. البته هر سه، عیب است؛ توجه داشته باشید که اینها، سه اِشکال اساسیِ ارزشی در باب موسیقی است. (برگرفته از کتاب «هنر از دیدگاه مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، دفتر نشر فرهنگ اسلامی)
«غناء و موسیقی»
در حوزه دیدگاههای رهبر شهید انقلاب درباره موسیقی کتابهایی نیز به صورت خاص منتشر شدند؛ کتاب «غناء و موسیقی» (متن درس خارج فقه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای(مدظلهالعالی) در موضوع غناء و موسیقی) به همت انتشارات انقلاب اسلامی منتشر شده است.
در توضیح این کتاب آمده است: «موضوع غناء و موسیقی، سابقه بسیار طولانی در تاریخ بشر دارد و یکی از موضوعاتی است که در میراث مکتوب مسلمانان، احادیث و داستانهای بسیاری درباره آن به جا مانده و تقریباً در اکثر کتب فقه و حدیث، از آن و مسائل متعدد مرتبط با آن سخن رفته است.
امروزه موضوع غناء و موسیقی، فراگیر و جزو مبتلابهترین مسائل جامعه اسلامی است. مسلماً بخشی از آنچه در جامعه اسلامی رواج دارد، از نوع حلالِ غناء و موسیقی نیست و بسیاری از مردم به لحاظ عدم اطلاع از مرز دقیق غناء و موسیقی حلال و حرام، به غناء حرام مبتلا میشوند.
با این همه و با وجود اهمیت و محل ابتلاء بودن مساله، چندان کار علمی محققانه و همه جانبه، پس از پیروزی انقلاب درباره آن، صورت نپذیرفته و مردم متدین پاسخ روشنی درباره بسیاری از مصادیق غناء و موسیقی از حوزهها دریافت نمیکنند و کلیگویی و اکتفا به سخنان و تحقیقات محققان نیز گرهی نمیگشاید.
کتاب حاضر مفهوم غناء و موسیقی حرام را تبیین میکند و زوایای آن را میکاود. درسنامه غناء، متن تنظیمشده و ویراسته ۷۵ جلسه تدریس درس خارج فقه حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای - رهبر معظم انقلاب(مدّظلّهالعالی) - از جلسه ۲۵۰ در تاریخ چهارم آذر ۱۳۸۷ تا جلسه ۳۲۵ مورخ ششم بهمن ۱۳۸۸ است.
این سلسله دروس که در کتاب حاضر تدوین و منتشر شده ویژگیهایی دارد از جمله:
الف) از طولانیترین دروس حوزهها در موضوع خاصی مانند غناء است که ۷۵ جلسه درسی را به خود اختصاص داده است. در حالی که معمولاً این بحث در حوزهها با چند جلسه در یکی دو هفته به سرانجام میرسد.
ب) تمام احادیث غناء و متعلقات آن، سنداً و متناً به تفصیل بررسی شده و اساساً شروع بحث با بررسی احادیث مسئله است. در حالی که در هیچ یک از آثار استنباطی غناء و هیچ یک از دروس خارج، همه احادیث با این دقت بررسی نشده است.
ج) علاوه بر احادیث، حضرت استاد(دامظلّه) به همه رسالههای غناء و منابع، مراجعه کرده و حتی از استفتائات فقهای بزرگ معاصر، مانند امام خمینی و آیتالله خوئی و آیتالله اراکی(قدّساللهأسرارهم) هم غفلت نکردهاند. در حالی که رسم رایج آن است که معمولاً به کتاب «مکاسب» شیخ انصاری(قدّسسرّه) و حواشی و متعلقات آن بسنده میشود.
د ) متعرض مباحث متناسب با غناء مانند رقص نیز شدهاند.
هـ) مهمتر از همه نکات بالا، نداشتن مانع نفسانی در نام بردن و مراجعه کردن به آثار معاصران بلکه طلاب است. درباره امام خمینی(قدّسسرّه) گفتهاند: «از اینکه از کار علمی دیگران حتی معاصران و طلاب تعریف و تمجید کند و نام ببرد هیچ مانع نفسانی نداشت.». و این امر در درس حضرت استاد و کتاب حاضر به خوبی مشهود است که از کار طلاب معاصر، هم نام میبرند و هم به آن مراجعه میکنند.
مروری بر بیانات آیتالله خامنهای درباره موسیقی
همچنین کتاب «موسیقی (مروری بر بیانات آیتالله خامنهای درباره موسیقی)» با تالیف مهدی گرامیپور به همت انتشارات انقلاب اسلامی منتشر شده است.
در توضیح این کتاب آمده است: «کتاب موسیقی با روش تحلیل مضمون بیانات حضرت آیتالعظمی خامنهای (مد ظلهالعالی) درباره موسیقی را واکاوی میکند. این اثر بر خلاف کتاب غنا و موسیقی که متنی تخصصی دارد، درصدد بیان روان و ساده مساله موسیقی برای تمام آحاد جامعه است.
هنر محملی برای بیان اندیشههاست. هر چه این ابزار رساتر و گیراتر باشد ماندگاری اندیشهها بیشتر است. به علاوه در بین تمامی شاخههای هنری، موسیقی فراگیری بیشتری دارد. کتاب «موسیقی» در ۶ فصل چند و چون این مهم را از دیدگاه رهبر معظم انقلاب بررسی میکند.
فصل نخستین کتاب به کلیاتی از قبیل جایگاه هنر در ارائه معارف اسلامی و در انتقال فکر و اندیشه میپردازد. نقش هنر در تحقق اهداف و آرمانهای انقلاب را تبیین میکند و پس از ارائه تعریف هنر دینی به تاریخچه موسیقی میپردازد.
چیستی موسیقی، تفکیک بین غناء و موسیقی، موسیقی متعالی، چرایی، ظرفیت و کارکردها و تاثیرات موسیقی از جمله مباحث مطرح شده در فصلهای دوم و سوم کتاب هستند. از دیدگاه این فصول چنانچه موسیقی بستر بیان اهداف متعالی قرار گیرد، خود متعالی میشود، مقدس میشود، باید به آن گوش داد و در آن محفل شرکت کرد؛ چرا که با انتقال اهداف متعالی زمینه رشد انسان را فراهم میکند.
فصل چهارم کتاب ناظر بر چگونگی موسیقی است. موضوعاتی از قبیل اصول، الزامات ناظر به محتوا و آهنگ، نقش صدا و سیما، مداحان و طلاب حوزه علمیه بخش زیادی از این فصل را به خود اختصاص داده است. شاید برخی ورود علما و طلاب به عرصه هنر را چندان پسندیده ندانند اما از دیدگاه رهبر انقلاب با توجه به اهمیت و جایگاه هنر هیچ اشکالی ندارد برخی از علما همه وقت خود را صرف هنر جهتدار کنند و قطعات موسیقی شرعی و حلال بسازند.
در نهایت دو فصل پایانی که مهمترین و کاربردیترین مطالب را بازگو میکنند، با مبانی فقهی حکم موسیقی و پرسش و پاسخ کتاب موسیقی را تکمیل میکنند.
در بخشی از کتاب «موسیقی (مروری بر بیانات آیتالله خامنهای درباره موسیقی)» آمده است: «هنرمند باید اندیشه خود را تعالی ببخشد تا بتواند به تمام یا بخشی از حقیقت دست یابد و آن را در موسیقی خود منعکس نماید. البته این امر مستلزم پشتوانههای فلسفی و فکری است و امری نیست که به سادگی به دست آید؛ ولی اگر بتواند به این مهم نائل شود، موسیقی او هویت مییابد و میتواند از ابتلائات مادی بشری این پدیده را استخراج نماید و مرزهای موسیقی را گسترش دهد. دستیابی به چنین مهمی خدمتی بزرگ به انقلاب اسلامی است.
در همین خصوص رهبر معظم انقلاب میفرمایند: «اگر واقعاً اصحاب موسیقی به این نکته توجه کنند و به سمت خط حق و صحیح در باب موسیقی بروند میتوانند خدمتهای بزرگی بکنند؛ همچنان که بعضی از آهنگها و قطعههای معروف در دنیا تأثیرات سازنده و مهمی روی ملتها گذاشته و خیلی کارها شده است؛ قضایایی که شما بیشتر از ما اطلاع دارید. اگر به این نکات توجه شود، موسیقی چیز خوبی خواهد شد.»
نظرات برخی از هنرمندان درباره دیدگاههای رهبر شهید در حوزه موسیقی
برخی از مدیران و هنرمندان موسیقی درباره دیدگاههای رهبر شهید انقلاب در این حوزه، مطالبی را مطرح کردند و دیدگاههای ایشان را بسیار راهگشا دانستند؛ بابک رضایی مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره دیدگاههای رهبر شهید انقلاب در حوزه موسیقی به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: مهمترین و واضحترین موضعگیری ایشان در حوزه موسیقی را میتوان در بازدیدشان از سازمان صدا و سیما در سال ۱۳۷۲ جستوجو کرد. در طول سالهایی که در عرصه فرهنگ فعال بودهام، دورادور شاهد حمایتها و هدایتهای رهبر شهید بودم؛ شاید بتوان گفت حمایتهای ایشان از جریان موسیقی، کمنظیر یا حتی بینظیر بوده است.
رضایی گفت: آنچه موسیقی امروز ایران به دست آورده، مرهون هدایتها و حمایتهای رهبر شهید است. امیدوارم این پشتوانهای که ایشان در فضای ایدئولوژیک کشور برای موسیقی ایجاد کردند، نقطه اتکایی باشد تا در آینده شاهد اتفاقات بزرگ موسیقایی باشیم و بتوانیم پرچم ایران را در جهان بیش از پیش به اهتزاز درآوریم.
محمد گلریز خواننده پیشکسوت سرودهای حماسی و انقلابی نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به خاطرهای از حضور رهبر انقلاب در صداوسیما اظهار کرد: در این دیدار، یکی از برنامهها با همراهی ارکستر اجرا شد، سپس سرود ملی به صورت اثری ضبط شده، پخش شد، رهبر انقلاب تأکید کردند که این سرود حتماً با ارکستر اجرا شود، زیرا اجرای ارکسترال میتواند اُبهت برنامه و فضای فرهنگی سرود ملی را افزایش دهد؛ به ویژه در برنامههایی که مسئولان و نمایندگان کشورهای خارجی حضور دارند. این سخنان نشانه این است که رهبر انقلاب به مسائل هنری علاقهمند بودند و تسلط بسیار زیادی در این رابطه داشتند.
گلریز درباره نگاه رهبر شهید انقلاب به موسیقی بیان کرد: برخلاف برخی ادعاها، ایشان با موسیقی مخالف نبودند بلکه با موسیقی مبتذل مخالفت داشتند حتی گفته میشود که با ساز سهتار آشنایی داشتند و با اصول موسیقی و دستگاهها نیز آشنا بودند. تاکید ایشان همواره بر موسیقی فاخر و دارای پیام بود. برخی از کسانی که ضدفرهنگ و مسائل هنری و رسانهای هستند، ادعاهایی را درباره مخالفت رهبر انقلاب با موسیقی بیان میکنند.
حمید شاهنگیان آهنگساز، نوازنده، تنظیمکننده و از هنرمندان پیشگام موسیقی انقلاب در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به دیدار خود با رهبر شهید انقلاب گفت: آخرین دیداری که با رهبر شهید داشتم به چند سال قبل برمیگردد که به همراه ۹ نفر دیگر از هنرمندان که غالبا از نویسندگان حوزه دفاع مقدس بودند، توفیق حضور در محضر ایشان فراهم شد. در آن جلسه آنچه برایم حیرتآور بود تسلط باورنکردنی رهبر شهید و حضور ذهنشان درباره کتابها و رمانهایی که دوستان نوشته بودند، بود.
وی گفت: در آن نشست که با نماز مغرب تقریبا به پایان رسید، در هنگام خروج از محل، رهبر شهید در مورد اینکه چه کار جدیدی داشتهام سوال کردند. من هم به سوالی که مدتها بود ذهن مرا مشغول کرده بود، پرداختم و آن هم در مورد علت عدم نمایش ساز از قاب سیما بود و اینکه این اقدام را به ایشان منتسب میکنند. رهبر شهید پس از مکثی نسبتا قابل توجه پاسخ سوال مرا با جمله «فعلا صلاح نیست» دادند که به نظرم رسید مسئلهای جدای از حرمت و حلیت (حلال یا حرام بودن) این امر موجب چنین تصمیمی شده و قابل رفع است و رفع آن فرصت مناسبی میطلبد.
مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری مسعود پزشکیان مردادماه ۱۴۰۳
شاهنگیان با اشاره به نظر رهبر شهید انقلاب درباره موسیقی بیان کرد: در این حوزه، مطالب فراوانی منتشر شده که تا حد نوازندگی ساز تار توسط ایشان هم پیش رفته و من هیچ اطلاع دقیقی از این مسئله ندارم اما از تسلط و شناخت رهبر شهید از موسیقی که در زمان مدیریتم بر واحد موسیقی صدا و سیما بارها با آن مواجه شدم و نظرات کارشناسانهای از ایشان دریافت کردم، همچنین سوال همیشگی رهبر شهید در دیدارها از من که جویای آخرین تولیدات میشدند، برایم نشان گویایی از علاقه و توجه آن شهید بزرگوار به امر موسیقی است.
با توجه به سخنان شاهنگیان، در سالهای اخیر شاهد نمایش ساز، ارکستر صدا و سیما و اجرای موسیقی فاخر در بعضی از مناسبتهای ملی در تلویزیون بودهایم که در مراسم تنفیذ حکم رئیس جمهوری حجتالاسلام حسن روحانی در سال ۱۳۹۶، مراسم تنفیذ حکم رئیس جمهوری شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی در سال ۱۴۰۰، مراسم تنفیذ حکم رئیس جمهوری مسعود پزشکیان در سال ۱۴۰۳ در حسینیه امام خمینی (ره) و آیین تحلیف او در مجلس شورای اسلامی، ارکستر سمفونیک دفتر موسیقی و سرود سازمان صداوسیما حضور داشت و سرود ملی جمهوری اسلامی را اجرا کرد که این اجراها به صورت زنده از تلویزیون پخش شد.
همچنین رضا مهدوی نوازنده، مدرس دانشگاه، پژوهشگر و منتقد درباره جایگاه رهبر شهید در گفت و گو با یکی از رسانهها اظهار کرد: ما با شخصیتی مواجه بودیم که از وجوه مختلف دارای دانشها و ویژگیهایی بود که کمتر رهبری در دنیا از آن برخوردار است. ایشان با موسیقی آشنا بودند و در عین حال شخصیتی سیاسی، دینی، مذهبی و مقاوم داشتند.
مهدوی افزود: رهبر شهید برای موسیقی و جامعه هنرمندان ارزش قائل بودند و بسیاری از مشکلاتی که از دهه ۶۰ تاکنون وجود داشت، با حمایتهای ایشان و دفترشان گرهگشایی شد. با وجود مسائل فقهی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مرتبط با موسیقی در کشور، ایشان از این حوزه حمایت کردند و حتی از سند موسیقی نیز پشتیبانی داشتند. اگر مسئولان و برخی از هنرمندان پیرو حقیقی دیدگاههای ایشان بودند، شاید بسیاری از مشکلاتی که امروز بر سر راه موسیقی و هنر وجود دارد، شکل نمیگرفت.
هادی آرزم آهنگساز، نوازنده سازهای ویولن و کمانچه و رهبر گروه «هم آوایان اهل البیت» نیز در گفت و گو با یکی از رسانهها درباره دیدارهای خود با رهبر شهید انقلاب بیان کرد: در دیدارهای رهبر شهید انقلاب با هنرمندان و آهنگسازان، این افتخار را داشتم که خدمت ایشان باشم و از صحبتهایشان درباره موسیقی بهرهمند شوم. من در حوزه موسیقی آکاپلا و آثار آیینی و مذهبی فعالیت کردهام. به یاد دارم زمانی که ایشان از رادیو معارف بازدید داشتند، برخی از کارهایم از آنجا پخش میشد. ایشان درباره آثارم اشارهای داشتند و فرموده بودند که سلیقه آرزم در موسیقی را میپسندند. این صحبت برایم بسیار ارزشمند بود؛ اینکه ایشان با چنین دقتی آثار مختلف را دنبال میکردند و به جزئیات توجه داشتند.
آرزم گفت: نگاه رهبر شهید به موسیقی هم برایم جالب بود. درباره آهنگسازان بزرگ دنیا صحبت میکردند و حتی قطعات موسیقی را با نام آهنگساز یا اثر میشناختند و درباره آنها توضیح میدادند. این میزان اشراف به موسیقی و هنر برایم بسیار قابل توجه بود. ایشان، هنرمندان، به ویژه موزیسینها، را به شناخت بیشتر و توجه جدیتر به هنر توصیه میکردند.
در حالی که تهران وارد مذاکرات جدی با واشنگتن شده بود، بامداد ۹ اسفند ۱۴۰۴، حضرت آیتالله خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی و جمعی از خانواده ایشان در پی حمله رژیم صهیونیستی و آمریکا به شهادت رسیدند.
مراسم وداع، تشییع و تدفین پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و اعضای خانواده ایشان؛ مصباحالهدی باقریکنی، سیدهبشری حسینی خامنهای، زهرا حدادعادل و زهرا محمدی گلپایگانی ۱۳ تا ۱۸ تیرماه در تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد با حضور گسترده و میلیونی اقشار مختلف مردم برگزار شد. پیکر رهبر شهید انقلاب در رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی و در نزدیکی روضه منوره به خاک سپرده شد.
