به گزارش سراج24؛ در شهریو ۱۴۰۵، تشدید ناگهانی تنشها در یمن، معادلات امنیتی منطقه غرب آسیا را وارد مرحلهای تازه کرد. نیروهای انصارالله یمن با تصرف بندر استراتژیک موخا، جزیره پریم و مجمعالجزایر حَنیش، کنترل خود بر تنگه بابالمندب را به شکلی بیسابقه تحکیم کردند.
این پیشروی همزمان با حملات موشکی و پهپادی گسترده به زیرساختهای نفتی عربستان، از جمله تأسیسات آرامکو در ینبع و خط لوله شرق-غرب، ریاض را در وضعیتی قرار داد که ناچار شد به دنبال متحدان نظامی جدیدی بگردد.
خطوط قرمز قاهره: تحلیل راهبردی امتناع مصر از ماجراجویی نظامی در یمن
ولیعهد رژیم سعودی، محمد بن سلمان، در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ سفری برقآسا به قاهره داشت تا از رئیسجمهور عبدالفتاح السیسی بخواهد که مصر در قالب یک مداخله نظامی فعال، به حمایت از عربستان بشتابد. اما پاسخ قاهره، برخلاف انتظار ریاض، رد صریح اعزام نیروی زمینی بود.
تنگنای سعودی: از شکست یارگیری تا انسداد خطوط نفتی
عربستان پیش از روی آوردن به مصر، دو مسیر دیگر را آزموده بود. نخست، درخواست از واشنگتن برای حمله مستقیم به نیروهای انصارالله یمن بود؛ محمد بن سلمان دو بار با دونالد ترامپ تماس گرفت و خواستار حملات آمریکایی شد، اما واشنگتن این درخواست را رد کرد و تنها به ارائه کمکهای اطلاعاتی محدود بسنده کرد. دوم، شکست ائتلافهای چندجانبه در مهار نیروهای انصارالله یمن بود که رژیم سعودی را به این جمعبندی رساند که هیچ راهکار نظامی آمادهای برای یمن وجود ندارد.
خطوط قرمز قاهره: تحلیل راهبردی امتناع مصر از ماجراجویی نظامی در یمن
در بُعد اقتصادی، بحران به شکل بیسابقهای جدی بود. خط لوله شرق-غرب عربستان که روزانه حدود ۴ میلیون بشکه نفت را به بندر ینبع منتقل میکرد، پس از حملات پهپادی متوقف شد؛ رقمی معادل ۴ درصد عرضه جهانی نفت.
همزمان، صادرات نفت سعودی از طریق بابالمندب نزدیک به ۹۰ درصد کاهش یافت و از ۱۱ میلیون بشکه در هفته به حدود ۱.۳ میلیون بشکه رسید. در این شرایط، بن سلمان به قاهره روی آورد، زیرا مصر تنها کشور عربی بود که منافعش در امنیت دریای سرخ با عربستان همپوشانی واقعی داشت: درآمدهای کانال سوئز مصر بهشدت به امنیت ناوبری در این آبراه وابسته است.
ترومای تاریخی: «ویتنام مصر» به مثابه خط قرمز
مهمترین مانع در برابر درخواست سعودی، خاطره تلخ مداخله نظامی مصر در یمن در دهه ۱۹۶۰ است. در آن دوره، جمال عبدالناصر حدود ۷۰ هزار نیرو به یمن اعزام کرد و بیش از ۱۰ هزار سرباز مصری جان باختند، بدون آنکه بتواند نیروهای یمنی را مهار کند.
خطوط قرمز قاهره: تحلیل راهبردی امتناع مصر از ماجراجویی نظامی در یمن
خود این جنگ را «ویتنام من» نامید و اذعان کرد که این ماجراجویی نهتنها به شکست نظامی انجامید، بلکه زمینهساز شکست سنگین مصر در جنگ ششروزه ۱۹۶۷ شد.
این تجربه در حافظه نهاد نظامی مصر به یک تابو تبدیل شده است. تحلیلگران نزدیک به قاهره تأکید میکنند که فرماندهی ارتش مصر هرگونه سناریوی اعزام نیروی زمینی به یمن را با خطر «تعهد نظامی باز و بیپایان» ارزیابی میکند. این نگرانی نهفقط تاریخی، بلکه عملیاتی است: ساختار جغرافیایی یمن، مقاومت طائفهای و تجربه تلخ جنگ فرسایشی، هر مداخله زمینی را به باتلاقی تبدیل میکند که مصر بار دیگر توان نظامی خود را در آن هدر خواهد داد.
محاسبه ایران: پرهیز از رویارویی غیرمستقیم
دومین ستون امتناع مصر، ملاحظات مربوط به ایران است. مقامات مصری به صراحت هشدار دادهاند که آغاز جنگ علیه انصارالله یمن برابر با درگیری غیرمستقیم با ایران و نیروی مقاومت خواهد بود و مصر را به هدفی بالقوه برای واکنشهای نظامی تبدیل میکند.
خطوط قرمز قاهره: تحلیل راهبردی امتناع مصر از ماجراجویی نظامی در یمن
قاهره در سالهای اخیر با میزبانی از مذاکرات ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نقش میانجی منطقهای را برای خود تعریف کرده و این نقش را سرمایه دیپلماتیک ارزشمندی میداند. از دست دادن این موقعیت بهبهای همراهی با یک جنگ فرسایشی، از منظر مصر توجیهپذیر نیست.
مدل جایگزین: «دفاع از راه دور» بهجای جنگ نیابتی
مصر در عوض پیشنهاد کرده است که نقش خود را به «شبکه امنیت دفاعی» محدود کند. قاهره حاضر است کمکهای اطلاعاتی، اسکورت دریایی و حمایت هوایی محدود ارائه دهد، اما صرفاً برای حفاظت از مسیرهای تجارت بینالمللی و مرزهای عربستان، نه بهعنوان بخشی از یک کارزار جنگی در داخل یمن. در همین چارچوب، مصر به ائتلاف دریایی چهاردهجانبه به رهبری عربستان پیوسته است که هدف آن تأمین امنیت آبراههای دریای سرخ و بابالمندب است.
خطوط قرمز قاهره: تحلیل راهبردی امتناع مصر از ماجراجویی نظامی در یمن
همچنین، راهحل اقتصادی دورزنندهای مطرح شده که بر اساس آن نفت سعودی از طریق خط لوله سومد و بندر سیدی کریر مصر به مدیترانه منتقل شود تا تهدید انصارالله یمن در دریای سرخ دور بزند. صادرات نفت سعودی از سیدی کریر در اوت ۲۰۲۶ بیش از دو برابر شده و به حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز رسیده است.
خط سرخ قاهره و آینده امنیت منطقهای
موضع مصر در قبال بحران یمن، بازتاب یک محاسبه راهبردی چندلایه است: از یک سو، قاهره بهشدت نگران امنیت کانال سوئز و ثبات اقتصادی عربستان است؛ از سوی دیگر، تجربه تاریخی، ملاحظات مربوط به ایران و نیروی مقاومت، و محدودیتهای نظامی، آن را از ورود به یک جنگ زمینی بازمیدارد. مصر با تعریف نقش «شبکه امنیت دفاعی» و ارائه راهحلهای اقتصادی جایگزین، کوشیده است بدون شلیک یک گلوله، منافع خود را حفظ کند.
این رویکرد نشاندهنده یک واقعیت مهم در معادلات امنیتی منطقه غرب آسیا است: در شرایطی که ائتلافهای سنتی و قدرتهای فرامنطقهای از پذیرش مسئولیت مستقیم شانه خالی میکنند، کشورهای عربی بهتدریج به این باور میرسند که امنیت جمعی آنها نیازمند چارچوبهای بومی و خوداتکاست، نه ماجراجوییهای نظامی که هزینههای آن را نسلهای بعدی خواهند پرداخت.
