به گزارش سراج24؛ تهدیدهای مکرر دونالد ترامپ علیه ایران، در کنار اظهارات فرماندهان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی درباره آمادگی دفاعی کشور، بار دیگر مسئله بازدارندگی و محاسبات نظامی آمریکا در منطقه را به کانون توجه آورده است. در شرایطی که رئیس‌جمهور آمریکا از پایان قریب‌الوقوع جنگ و تضعیف توان نظامی ایران سخن می‌گوید، مقام‌های نظامی کشور بر تداوم ظرفیت‌های دفاعی، آمادگی برای مقابله با هرگونه تعرض و حفظ امنیت داخلی تأکید دارند؛ مواضعی که نشان می‌دهد تهران همچنان بر ترکیب آمادگی نظامی، اتکا به توان بومی و انسجام داخلی به‌عنوان مؤلفه‌های اصلی دفاع از کشور تکیه می‌کند.
لفاظی‌های واشنگتن و واقعیت محاسبات نظامی
دونالد ترامپ برای چندمین بار در اظهاراتی مدعی شد که جنگ با ایران به‌زودی و به هر شکل ممکن پایان خواهد یافت. او همچنین ادعا کرده که آمریکا مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شده و توان نظامی کشور، از جمله نیروی دریایی، نیروی هوایی و سامانه‌های پدافندی آن، از میان رفته است.
این ادعاها در حالی مطرح می‌شود که ارزیابی پیامدهای هرگونه تقابل نظامی، صرفاً با اتکا به اظهارات سیاسی یا روایت رسانه‌ای یک طرف امکان‌پذیر نیست. توان واقعی نیروهای مسلح، میزان آمادگی عملیاتی، ظرفیت بازسازی تجهیزات، قابلیت‌های موشکی و پهپادی و هزینه‌های اقتصادی و امنیتی جنگ، همگی در شکل‌گیری محاسبات طرف‌های درگیر نقش دارند.
از همین منظر، سخنان ترامپ را باید در چارچوب تلاش دولت آمریکا برای مدیریت پیامدهای سیاسی و اقتصادی تقابل با ایران بررسی کرد. تداوم تهدیدها به‌خودی‌خود به معنای دستیابی به اهداف نظامی نیست؛ همان‌طور که ادعای وارد آمدن خسارت به توان دفاعی ایران نیز بدون ارائه شواهد مستقل و قابل ارزیابی، نمی‌تواند مبنای نتیجه‌گیری قطعی قرار گیرد.
در مقابل، مواضع اخیر فرماندهان نیروهای مسلح ایران بر این پیام استوار است که هرگونه اقدام نظامی علیه کشور با پاسخ مواجه خواهد شد و تهران قصد ندارد در برابر تهدیدهای خارجی، از ظرفیت‌های دفاعی خود صرف‌نظر کند.
هشدار صریح ارتش: در صورت تعرض، پاسخ می‌دهیم
دریادار حبیب‌الله سیاری، رئیس ستاد و معاون هماهنگ‌کننده ارتش جمهوری اسلامی ایران، در اظهاراتی با اشاره به ضربات واردشده به شناورهای دشمن، تأکید کرد که در صورت تکرار اقدامات خصمانه علیه ایران، نیروهای مسلح بار دیگر پاسخ خواهند داد.
او با تأکید بر برخورداری کشور از امکانات و توانمندی‌های دفاعی، تصریح کرد که نیروهای مسلح در برابر تهدیدها دست‌بسته نیستند و هر جا ضرورت اقتضا کند، برای مقابله با دشمن اقدام خواهند کرد.
ایران و معادله بازدارندگی؛ از تهدید شناورهای دشمن تا تحکیم امنیت داخلی
سیاری همچنین با اشاره به فشارها و اقدامات خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران، بر ایستادگی ملت در دفاع از استقلال، تمامیت ارضی، انقلاب و امنیت کشور تأکید کرد.
اهمیت این موضع‌گیری را باید در چارچوب منطق بازدارندگی جست‌وجو کرد. بازدارندگی زمانی معنا پیدا می‌کند که طرف مقابل در محاسبات خود، هزینه‌های اقدام نظامی را نیز در نظر بگیرد. اعلام آمادگی برای پاسخ به حمله، در صورتی که با توان عملیاتی و آمادگی واقعی همراه باشد، می‌تواند بر محاسبات نظامی طرف مقابل اثر بگذارد و دامنه گزینه‌های در دسترس او را محدود کند.
در این چارچوب، هشدار درباره شناورهای دشمن صرفاً یک موضع‌گیری لفظی نیست؛ بلکه بیانگر تأکید ارتش بر آمادگی برای دفاع از منافع و امنیت کشور در محیط دریایی است. البته ارزیابی میزان اثرگذاری این بازدارندگی، به شواهد میدانی، قابلیت‌های عملیاتی و نحوه واکنش طرف‌های مقابل بستگی دارد.
امنیت داخلی؛ پشتوانه دفاع از مرزها
در کنار مؤلفه‌های نظامی، امنیت داخلی نیز جایگاهی تعیین‌کننده در توان دفاعی کشور دارد. سرلشکر خلبان علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)، در حاشیه دیدار با سردار احمدرضا رادان، فرمانده کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران، با اشاره به حملات صورت‌گرفته علیه بخش‌هایی از فراجا و شهادت شماری از نیروهای این مجموعه، بر ایستادگی و تداوم فعالیت پلیس تأکید کرد.
سردار عبداللهی همچنین اعلام کرد که شاخص‌های امنیتی نسبت به گذشته بهبود یافته است؛ موضوعی که به گفته او، نشان‌دهنده عملکرد نیروهای انتظامی در انجام مأموریت‌های محوله است.
این اظهارات از دو جهت اهمیت دارد. نخست آنکه تداوم فعالیت نهادهای انتظامی و حفظ نظم عمومی در شرایط تهدید خارجی، برای جلوگیری از اختلال در زندگی روزمره مردم و استمرار خدمات عمومی ضروری است. دوم آنکه ثبات داخلی می‌تواند ظرفیت کشور برای مدیریت بحران و تمرکز بر دفاع از مرزها را تقویت کند.
ایران و معادله بازدارندگی؛ از تهدید شناورهای دشمن تا تحکیم امنیت داخلی
تجربه تقابل‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد که امنیت ملی تنها به توان تسلیحاتی محدود نمی‌شود. کارآمدی نهادهای مسئول، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، حفظ آرامش عمومی و اعتماد مردم به سازوکارهای مدیریت بحران نیز در میزان تاب‌آوری کشور نقش دارند.
از این منظر، تأکید مقام‌های نظامی بر عملکرد فراجا و وضعیت امنیت داخلی، بخشی از تصویری گسترده‌تر از آمادگی کشور برای مواجهه با تهدیدهاست؛ تصویری که در آن، دفاع نظامی و حفظ نظم عمومی دو مؤلفه مرتبط با یکدیگر به شمار می‌روند.
سرلشکر وحیدی: هیچ قدرت فرامنطقه‌ای حق ندارد در تنگه هرمز مداخله نماید
سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار این تصویر در حساب کاربری خود در یکی از شبکه های اجتماعی نوشت: هیچ قدرت فرامنطقه‌ای حق ندارد در تنگه هرمز و خلیج فارس تهدید کند، حضور سلطه‌جویانه داشته باشد یا مداخله نماید.
سرلشکر وحیدی: هیچ قدرت فرامنطقه‌ای حق ندارد در تنگه هرمز مداخله نماید
سرلشکر صفوی: مدیریت تنگه هرمز تکلیف راهبردی نیروهای مسلح ایران است
سرلشکر «سید یحیی صفوی» دستیار و مشاور عالی فرمانده معظم کل قوا در نشست علمی-تخصصی «الزامات جغرافیایی مؤثر در راهبرد دفاعی تنگه هرمز»، با تبیین رویکرد جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: تنگه هرمز، بخش جدایی‌ناپذیر از آب‌های سرزمینی ماست؛ حاکمیت و مدیریت ما بر این منطقه، نه یک ادعای سیاسی، بلکه یک حق مسلم حقوقی و جغرافیایی است.
سرلشکر صفوی افزود: ایران به دنبال تنش‌زایی نیست؛ اما در اِعمال حق حاکمیت خود نیز مقتدر است. وقتی این آبراهه به بستری برای عبور تجهیزات نظامی تبدیل می‌شود که مستقیماً امنیت ملی ایران را هدف قرار داده است، مدیریت و محدودسازی تردد، نه‌تنها حق، بلکه تکلیف راهبردی نیروهای مسلح ماست.
تنگه هرمز؛ شریان جهانی که جایگزین ندارد
وی فرضیه فرضیه افول اهمیت تنگه هرمز در پی احداث خطوط لوله یا مسیرهای جایگزین را رد و عنوان کرد: تنگه هرمز در شبکه انرژی جهانی یک گلوگاه استراتژیک و به رغم تمام تلاش‌ها برای ایجاد مسیرهای موازی، وابستگی جهان به این گذرگاه، یک وابستگی ساختاری است.
سرلشکر صفوی: مدیریت تنگه هرمز تکلیف راهبردی نیروهای مسلح ایران است
مشاور عالی فرمانده معظم کل قوا ادامه داد: اهمیت این تنگه در بازار پرنوسان امروز جهان، حتی بیش از گذشته است؛ چرا که بیش از ۲۰ درصد جریان نفت و انرژی جهان همچنان بر مدار این گلوگاه می‌چرخد.
سرلشکر صفوی با تمایز قائل‌شدن میان «بستن تنگه» و «مدیریت تنگه» یادآور شد: راهبرد اصلی ما، مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز در مقابل محاصره دریایی آمریکایی‌ها علیه کشور و مردم عزیزمان است.
رئیس پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید حاج قاسم سلیمانی خاطرنشان کرد: مدیریت این تنگه، تبدیلِ این گلوگاه برای رفع تحریم‌های دریایی و مسیری برای رسیدن به صلح و امنیت پایدار منطقه با مشارکت کشورهای منطقه است.
وی با تأکید بر اینکه تنگه هرمز، بخش جدایی‌ناپذیر از آب‌های سرزمینی ایران است، گفت: راهبرد اصلی ما، مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز در مقابل محاصره دریایی آمریکایی‌ها علیه کشور و مردم عزیزمان است.
نشست علمی-تخصصی «الزامات جغرافیایی مؤثر در راهبرد دفاعی تنگه هرمز»، به همت گروه پژوهشی جغرافیای راهبردیِ پژوهشکده دفاع مقدس پژوهشگاه و با حضور جمعی از نخبگان دفاعی، حقوقی و ژئوپلیتیک برگزار شد.
شکارچی: اجازه نخواهیم داد نظم منطقه‌ای دشمن در غرب آسیا تجدید شود
سردار «ابوالفضل شکارچی» سخنگوی ارشد نیروهای مسلح در پیامی تأکید کرد: اجازه نخواهیم داد نظم منطقه‌ای دشمن در غرب آسیا تجدید شود؛ کشورهای منطقه باید از زیر چتر امنیتی ناتوان آمریکا خارج شوند.
وی تاکید کرد:آمریکا برای رهایی از باتلاق خودساخته در غرب آسیا که هر روز بیشتر در آن فرو می‌رود، به قاچاق سوخت متوسل شده، اما پرسش اساسی این است: آیا راهزنی دریایی، دزدی و قاچاق سوخت می‌تواند مانع شکست قطعی آمریکا شود؟ هرگز!
سردار شکارچی خاطرنشان کرد: جنگ تبلیغاتی و دروغ‌های پی در پی مقامات آمریکا درباره تسلط بر تنگه هرمز واقعیت‌های میدان را تغییر نخواهد داد. نه عملیات روانی و نه ادعاهای رسانه‌ای قادر نخواهند بود واشنگتن را از پیامدهای راهبردهای شکست‌خورده‌اش برهانند.
وی ادامه داد: شکست را نمی‌توان با تبلیغات و جنگ روانی پنهان کرد و واقعیت‌های میدان را نمی‌توان با هیاهو تغییر داد. توهین‌های اخیر مقامات متوهم و نابخرد آمریکا در خصوص تمدن، تاریخ و ملت ایران، نه‌تنها بازتابی از استیصال آن‌هاست، بلکه تنها بر عزم راسخ مردم قهرمان ایران می‌افزاید.
سخنگوی ارشد نیروهای مسلح گفت: ما بارها قدرت و اراده خود را به دشمنان آمریکایی و صهیونیستی و هم‌پیمانان آن‌ها نشان داده‌ایم. نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، امروز با آمادگی‌ها و توانمندی‌های فراتر از گذشته، قاطعانه از منافع ملی، امنیت کشور و کیان ایران اسلامی دفاع نموده و با هجوم پرقدرت شکست را بر دشمنان تحمیل خواهند نمود. کشورهای منطقه باید از زیر چتر امنیتی ناتوان آمریکا خارج شوند. واشنگتن حتی از تأمین امنیت خود در منطقه عاجز است، چه رسد به تأمین امنیت دیگران. تداوم اتکا به چتر امنیتی ادعایی آمریکا، چیزی جز پذیرش هزینه‌های سنگین یک محاسبه و تصمیم غلط نخواهد بود.
وی افزود: کشورهای منطقه ناکارآمدی چتر امنیتی ادعایی آمریکا را در میدان عمل تجربه کرده‌اند. اکنون زمان آن است که از این تجربه درس بگیرند و با طناب پوسیده ترامپ و نتانیاهو، خود را به چاه مرگ نیفکنند. ما اجازه نخواهیم داد نظم منطقه‌ای مورد نظر آمریکا و رژیم صهیونیستی در غرب آسیا تجدید شود.
توان موشکی و پهپادی؛ مؤلفه‌های اصلی بازدارندگی
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، نیز در گفتگویی با اشاره به نقش توان موشکی و پهپادی ایران در معادلات دفاعی، بر ضرورت حفظ آمادگی در برابر تهدیدهای احتمالی تأکید کرده است.
او با بیان اینکه تجربه عملیات‌های مختلف، ظرفیت‌های موشکی کشور را به نمایش گذاشته، اظهار کرده است که مشاهده این توانمندی‌ها در میدان می‌تواند محاسبات طرف مقابل را تحت تأثیر قرار دهد. کوثری همچنین بر ضرورت پرهیز از اعتماد بی‌محاسبه به طرف مقابل و حفظ آمادگی برای شرایط مختلف تأکید کرده است.
به گفته این نماینده مجلس، دکترین دفاعی ایران بر مقابله با تعرض نظامی استوار است؛ به این معنا که کشور آغازکننده جنگ نیست، اما در صورت حمله، پاسخ می‌دهد و دامنه واکنش آن می‌تواند متناسب با ماهیت و ابعاد تجاوز گسترش یابد.
توان موشکی و پهپادی در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی بحث درباره راهبرد دفاعی ایران تبدیل شده است. این قابلیت‌ها، در کنار پدافند هوایی، توان دریایی، ظرفیت‌های اطلاعاتی و تجربه عملیاتی نیروهای مسلح، در محاسبات مربوط به هزینه و فایده هرگونه اقدام نظامی علیه کشور نقش دارند.
با این حال، قدرت بازدارندگی را نمی‌توان تنها با تعداد تجهیزات یا شدت اظهارات رسمی سنجید. میزان آمادگی نیروها، دقت و قابلیت اطمینان سامانه‌ها، توان پشتیبانی و استمرار عملیات و همچنین قدرت مدیریت پیامدهای یک درگیری طولانی‌مدت، از جمله عواملی هستند که در ارزیابی جامع توان دفاعی اهمیت دارند.
از تجربه دفاع مقدس ۸ ساله تا توسعه ظرفیت‌های بومی
کوثری در بخش دیگری از اظهارات خود، تجربه جنگ تحمیلی هشت‌ساله را یادآور شد و گفت ایران در آغاز آن جنگ از بسیاری از امکانات و توانمندی‌هایی که امروز در اختیار دارد، برخوردار نبود؛ اما با اتکا به ظرفیت‌های داخلی و ایستادگی نیروهای مسلح و مردم توانست در برابر تجاوز مقاومت کند.
تجربه دفاع مقدس، یکی از عوامل شکل‌گیری رویکرد خوداتکایی در حوزه دفاعی است. محدودیت‌های تسلیحاتی، نیازهای عملیاتی جبهه‌ها و ضرورت تأمین تجهیزات در شرایط جنگی، اهمیت توسعه ظرفیت‌های داخلی را بیش از پیش آشکار کرد.
در دهه‌های بعد، تولید و توسعه سامانه‌های موشکی، پهپادی و برخی تجهیزات دفاعی در داخل کشور به یکی از محورهای سیاست دفاعی ایران تبدیل شد. این روند را می‌توان بخشی از تلاش برای کاهش وابستگی خارجی و افزایش امکان پاسخ‌گویی به تهدیدهای نظامی دانست.
با این همه، تجربه تاریخی دفاع مقدس تنها بر ضرورت افزایش توان تسلیحاتی دلالت ندارد؛ بلکه اهمیت سازمان‌دهی نیروها، پشتیبانی لجستیکی، مدیریت منابع، حفظ روحیه عمومی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف کشور را نیز یادآوری می‌کند.
پیام تهران به واشنگتن و تل‌آویو
مجموع مواضع اخیر فرماندهان نیروهای مسلح و نمایندگان مجلس نشان می‌دهد که در رویکرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران، سه محور جایگاهی برجسته دارند: آمادگی برای پاسخ به هرگونه تعرض، اتکا به ظرفیت‌های دفاعی داخلی و حفظ امنیت و ثبات در داخل کشور.
در سوی مقابل، اظهارات ترامپ درباره تضعیف توان نظامی ایران، بخشی از روایت رسمی واشنگتن از وضعیت تقابل است؛ روایتی که برای ارزیابی دقیق آن باید میان ادعاهای سیاسی و شواهد قابل سنجش تمایز قائل شد. در منازعات نظامی، اعلام پیروزی یا ادعای نابودی توان طرف مقابل، لزوماً به معنای تحقق اهداف راهبردی نیست.
برای ایران نیز مسئله اصلی صرفاً پاسخ به اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا نیست؛ بلکه حفظ آمادگی دفاعی، صیانت از زیرساخت‌های حیاتی، تقویت امنیت دریایی و جلوگیری از محاسبه اشتباه طرف مقابل اهمیت دارد. در چنین شرایطی، بازدارندگی مؤثر به ترکیبی از توان عملیاتی، تصمیم‌گیری سنجیده، انسجام داخلی و مدیریت هوشمندانه بحران نیازمند است.
جمع‌بندی
پیام اصلی مواضع اخیر فرماندهان نیروهای مسلح ایران، تأکید بر آمادگی برای دفاع از کشور و مقابله با هرگونه تعرض است. از نگاه تهران، تهدید نظامی زمانی می‌تواند به نتیجه برسد که طرف مقابل از هزینه‌های احتمالی اقدام خود غافل بماند؛ از همین رو، اعلام آمادگی دفاعی و تأکید بر توان پاسخ‌گویی، بخشی از تلاش برای جلوگیری از چنین محاسبه‌ای است.
در این میان، حفظ امنیت داخلی و توسعه ظرفیت‌های بومی، دو پشتوانه مهم برای مدیریت تهدیدهای خارجی به شمار می‌روند. با این حال، میزان موفقیت هر راهبرد بازدارنده را باید نه صرفاً در لحن اظهارات رسمی، بلکه در توان واقعی دفاع، حفاظت از منافع ملی و جلوگیری از گسترش درگیری سنجید. برای جمهوری اسلامی ایران، هدف نهایی این معادله، صیانت از استقلال، تمامیت ارضی و امنیت مردم در برابر هرگونه تهدید خارجی است.
