به گزارش سراج24؛ داستان از جایی شروع میشود که چشم زمینشناسان به پایان میرسد. صدها متر پایینتر از سطح زمین، در دل تاریکی مطلق و فشار سنگین لایههای خاک و سنگ، چاههای نفت حفر میشوند. اما یک سوال ساده و پرهزینه همیشه وجود دارد: «دقیقاً چه چیزی در آن پایین است؟ نفت خالص؟ گاز؟ آب؟ یا ترکیبی بیهوده؟»
سالها پاسخ به این سوال، وابسته به «چشمههای رادیواکتیو» وارداتی بود؛ کپسولهای کوچکی که مثل یک «گوی جادویی» به پایین فرستاده میشدند تا با زبان پرتوهای گاما، از ترکیب سیال درون چاه گزارش دهند. اکنون و به گفته مسئولان، با تولید داخلی چشمه «کبالت-۵۷»، این زبان رمزگشا، بومی شده است.
این داستان، نه درباره یک بمب اتمی، بلکه درباره نسل جدیدی از شنوایی و بینایی برای صنعت نفت است.
اینجا خبری از نیروگاه اتمی عظیم نیست. گوی فلزی کوچکی، به اندازه یک سکه، اما آنقدر قدرتمند که میتواند از اعماق صدها متری زمین، زبان بگشاید و اسرار مخازن نفت و گاز را فاش کند.
بر اساس اعلام رسمی سازمان انرژی اتمی در مراسم روز ملی فناوری هستهای، «چشمه کبالت-۵۷»، محصولی که طبق بررسیها تا پیش از این در انحصار چند کشور معدود بود، حالا در ایران تولید میشود تا چاههای نفت ما هوشمندتر از قبل حرف بزنند.
نقشه گنج مهندسان است برای تصمیمگیری
از ناصر پاکزاد، متخصص فیزیک هستهای درباره عملکرد این «گوی» کوچک پرسیدیم، وی با تشبیهی گویا توضیح داد: تصور کنید در یک لوله بلند و تاریک، مایعات مختلفی بالا و پایین میروند. شما از بالا فقط سیاهی میبینید.
کار چشمه کبالت-۵۷ این است که مثل یک رادار کوچک، پرتوهایی میفرستد. با تحلیل بازتاب این پرتوها، میفهمیم در هر عمق، درصد نفت، گاز و آب دقیقاً چقدر است. این داده، نقشه گنج مهندسان است برای تصمیمگیری؛ از کدام لایه برداشت کنیم؟ چاه را کجای دیگر توسعه دهیم؟»
پاکزاد در پاسخ به پرسش بعدی ما درباره تفاوت ایجادشده توسط تولید داخلی، تأکید کرد: پیش از این، تهیه آن مانند داروی خاص یک بیمار، با تاخیر و دردسر و هزینه گزاف همراه بود.
گاهی تحریمها، عملیات میادین را متوقف یا با حدس و گمان پیش میبرد. همانطور که در گزارشهای رسمی نیز اشاره شده، حالا ما این «گوی خیالی» را خودمان میسازیم. یعنی دستمان در انتخاب زمان و مکان عملیات کاملاً باز است.
این، صرفهجویی کلان ارزی دارد و مهمتر، اطمینان خاطر میآورد که فناوری حیاتی صنعت نفت، به تصمیم دیگران گره نخورده است.
تمام اقتصاد کشور از این موضوع منتفع میشود
مریم احمدی، زمینشناس ارشد صنعت نفت نیز که در میادین جنوب حضور مستقیم دارد، درباره ملموس بودن فناوری، گفت: نتیجه مستقیم آن در دو چیز خودش را نشان میدهد؛ افزایش برداشت و کاهش هزینه.
وی بیان کرد: وقتی ما دقیقاً بدانیم کجا نفت خالص است، به جای حفاریهای آزمون و خطای پرهزینه و آلودهکننده، مستقیم به سراغ هدف میرویم. این یعنی بهرهوری بیشتر از هر چاه و در مقیاس کلان، یعنی حفظ سرمایه ملی.
احمدی ادامه داد: نفت بیشتری با هزینه و آسیب زیستمحیطی کمتر استخراج میشود. تمام اقتصاد کشور از این موضوع منتفع میشود.
و در ادامه، او چشمانداز این فناوری را اینگونه ترسیم کرد: این تازه آغاز راه است. حالا که توان ساخت این چشمه را داریم، میتوانیم نسخههای پیشرفتهتری برای سنجش تخلخل سنگ یا تشخیص دقیقتر لایهها طراحی کنیم. اینها یعنی دقت بالاتر و ریسک کمتر در اکتشاف. راه برای «هوشمندسازی کامل» چاههای نفت ایران باز شده است.
عبور از یک وابستگی حیاتی و رسیدن به «خودیاری فناورانه»
داستان «چشمه کبالت-۵۷»، داستان عبور از یک وابستگی حیاتی و رسیدن به «خودیاری فناورانه» است.
این محصول، نماد یک تحول ساده اما عمیق است؛ فناوری هستهای صلحآمیز، دیگر فقط در بیمارستانها برای درمان سرطان یا در مراکز تحقیقاتی نیست؛ بنا بر اعلام متولیان این فناوری، حالا به کمک یک «گوی رادیواکتیو» کوچک، به اعماق چاههای نفت رفته تا ثروت ملی را با دقتی بیسابقه اندازهگیری و مدیریت کند.
تأثیر آن اگرچه مستقیم به چشم مردم نمیآید، اما در افزایش درآمد ملی، حفظ ذخایر زیرزمینی و توسعه پایدار صنعت نفت، جاری خواهد شد. این دستاورد ثابت میکند که گاهی پیشرفت واقعی، در مینیاتوریترین و کاربردیترین فناوریها نهفته است.
در نهایت، «چشمه کبالت-۵۷» بیشتر از آنکه یک شیء فیزیکی باشد، یک «قابلیت استراتژیک» است. توانایی دیدن نامرئیها در عمق زمین.
حالا چاههای نفت ایران، با زبانی که خودمان بر آن مسلطیم، رازهای خود را بیشتر فاش خواهند کرد و این، شروعی است برای نوشتن فصل جدیدی در بهرهبرداری خردمندانه از ثروتهای خفته در خاک این سرزمین.
