به گزارش «
سراج24 »، رییس جمهورى سوریه پس از حدود هفت ماه، یکشنبه هفته گذشته در دانشگاه دمشق در جمع برخى از مقامهاى دولتى این کشور حاضر شد و خطاب به مردم کشورش گفت: «درگیرى در سوریه میان نظام و مخالفان نیست بلکه میان سوریه با دشمنانش است. سوریه با جنگى بىسابقه روبهرو است.»
سخنرانى «بشار اسد» رییس جمهورى سوریه، نه تنها واکنشهاى بینالمللى را برانگیخته است بلکه از تحولات جدیدى پرده بر مىدارد که در هفتههاى آتى بر روند سیاسى کنونى خاورمیانه و رفتار بازیگران منطقهاى و بینالمللى حاضر در آن تاثیرگذار خواهد بود.
«بشار اسد» رییس جمهورى سوریه، با سخنرانى خود نشان داد که هنوز هم با وجود گذشت بیش از 22 ماه از آغاز بحران، دست برتر را در معادلات پیچیده بحران سیاسى این کشور دارد.
با آن که مدتها از حضور «اسد» در عرصههاى عمومى مىگذشت و پیشبینىهاى مخالفان و بهویژه مطبوعات و رسانههاى غربى حاکى از آن بود که وى بهشدت در ترس و انزوا بهسر مىبرد و از تسلط روانى بر خود، برخوردار نیست اما اعتماد به نفس وى در حین سخنرانى و محتواى آن، تسلط کامل اسد را بر اوضاع نشان مىدهد. حتى اگر تسلط کامل وى بر اوضاع سوریه قابل مناقشه باشد، دستکم، سخنرانى وى از آنچه در تبلیغات رسانههاى غربى و برخى رسانههاى منطقهاى درباره او مورد تأکید بود، نشانى نداشت.
سخنرانى اسد از جنبههاى مختلفى قابل بررسى است اما بهنظر مىرسد محتواى این سخنرانى از اهمیت بسزایى برخوردار باشد. باید اذعان داشت که وى حتى در انتخاب مکان و زمان سخنرانى نیز هوشمندانه عمل نموده است.
سخنرانى در یک مکان فرهنگى مىتواند حامل این پیام باشد که اسد هنوز هم از حمایت قشر فرهنگى این کشور برخوردار است. از این منظر حتى اگر این چنین نیز نباشد، مى توان آنرا به مثابه پیامى براى طبقه متوسط سوریه تلقى کرد که هدف آن تلاش براى جلب حمایت این قشر و استفاده از آن براى فراهمساختن زمینههاى اصلاحات سیاسى - اجتماعى با کمک نخبگان سورى است.
اسد این سخنرانى را در زمانى انجام داد که همه گزینههاى مطرح براى حل بحران سوریه، آزموده شده است. شکست طرح «کوفى عنان» نماینده پیشین سازمان ملل متحد در امور سوریه، ناکامى تلاشها براى برقرارى آتشبس بهدلیل پافشارى مخالفان بر عملیات تروریستى و پیروزى از طریق نظامىگرى، ناکامى طرحى که در نشست ژنو مطرح شده بود و سپس ناکامى تلاشهاى «اخضر ابراهیمى» نماینده کنونى سازمان ملل متحد در امور سوریه، در برقرارى آتشبس و اجراى طرح خود براى حل بحران، همگى نشان از آن دارد که طرفهاى درگیر در بحران سوریه نمىخواهند شاهد شکست سیاستهاى خود در منطقه باشند.
این مسأله بدان معنا است که طرح سیاسى اسد در شرایطى مطرح شده است که تاکنون هیچیک از طرحهاى ارایهشده از سوى محور غربى و یا حتى تلاشهاى روسیه، چین و ایران نتوانسته است زمینههاى استفاده از راهکار سیاسى را براى حل بحران فراهم سازد.
مشکل اساسى بحران سوریه صرفا بهدلیل پافشارىهاى مخالفان بر سرنگونى نظام کنونى سوریه یا اصرار اسد بر ماندن در عرصه قدرت نیست بلکه علت دیگرى که دستکم به اندازه پافشارىهاى اسد و مخالفان بر تداوم بحران مؤثر است، تضاد منافع کشورهاى منطقهاى و فرامنطقهاى در سوریه است. هر چند سوریه مانند عراق نیست که از منابع نفتى برخوردار باشد و زمینههاى نزاع ناشى از مسائل اقتصادى باشد اما این کشور از نظر جغرافیایى در منطقهاى ژئواستراتژیک و ژئوپولتیک، بهویژه از نظر همسایگى با رژیم صهیونیستى و لبنان واقع است که زمینههاى تضاد منافع قدرتهاى منطقهاى و بینالمللى را فراهم مىسازد.
با این حال نباید از نظر دور داشت که سخنرانى اسد با وجود نکات امیدوارکنندهاى که در خود دارد نمىتواند مخالفان، بهویژه آندسته از آنها را که بر عملیات نظامى تأکید دارند، براى حضور در یک گفتگوى ملى و فراگیر، به دور از تاثیرپذیرى از سیاستهاى فرامنطقهاى راضى کند. براى درک بهتر این مسأله، اشاره به نکاتى که اسد در سخنرانى خود مطرح کرده است، خالى از لطف نیست
رییسجمهورى سوریه با حضور در دانشگاه دمشق طى سخنانى با اشاره به دخالت کشورهاى خارجى و اعزام تروریست به این کشور گفت: «درگیرى در سوریه میان نظام و مخالفان نیست بلکه میان سوریه با دشمنانش است. سوریه با جنگى بىسابقه روبهرو است.»
بشار اسد سخنرانى خود را با اشاره به مسؤولیت تمامى ملت و شهروندان سوریه در دفاع و جلوگیرى از نابودى این کشور با توجه به وضعیت کنونى ادامه داد. پس از آن وى تلاش کرد یک تقسیمبندى جدید در منطق کنونى بحران سوریه ارایه دهد که زمینه را براى ایجاد وحدت در میان مردم و مبارزه با مخالفان مسلح آماده مىکند.
در تقسیم بندى اسد نمىتوان هیچ موضعگیرى منفى نسبت به مخالفان سیاسى یافت بلکه تلاش وى بر این بود تا طیفى ترسیم کند که در یک سوى آن ملت سوریه، خود و حامیانش و مخالفان سیاسى وى و در سوى دیگرش تروریستها، فتنهگران و دشمنان خارجى سوریه که بهدنبال تسلط بر سوریه هستند، قرار دارند. از این منظر، دیگر نزاع کنونى سوریه جنگ قدرت نیروهاى سیاسى داخلى تلقى نمىشود بلکه تلاشى همهجانبه براى نابودى سوریه است.
اسد در این سخنرانى در پى این بود تا اثبات کند که عملیات تروریستى مخالفان را نمىتوان انقلاب نامید زیرا آنها از حمایت مردمى برخوردار نیستند بلکه با حملات وحشیانه بهدنبال اشاعه تفکر تکفیرىها و القاعده در جامعه سوریه هستند و این مسأله نه تنها به معناى سوءاستفاده از نام اسلام و دین است بلکه نتیجهاى جز ترور، قتل و کشتار در پى نداشته و به انتقام از ملت سوریه بدل شده است.
در نگاه اسد بحران سوریه صرفا ناشى از مسائل داخل سوریه نیست بلکه برخى کشورهاى منطقه نیز بهدنبال استفاده از وضعیت کنونى براى بهدستآوردن جایگاهى در معادلات منطقهاى هستند و از اینرو پروژه تقسیم سوریه یا تضعیف آنرا دنبال مىکنند.
از اینرو، سوریه بهدنبال حفظ استقلال و حاکمیت خود است و بنابراین اصلاحات سیاسى را باید در کنار حفظ امنیت اجرا کرد. در واقع امنیت و اصلاحات، دو روى سکهاى هستند که اسد آنرا زمینهساز راهحل سیاسى براى بحران کنونى مىداند.
همچنین بشار اسد در این سخنرانى طرحى ارایه داد که نخستین بند آنرا تعهد کشورهاى حامى مخالفان مسلح براى توقف ارسال سلاح و در نتیجه توقف عملیات تروریستى در سوریه تشکیل مىدهد. مطابق طرح مورد نظر رییس جمهورى سوریه، علاوه بر تدوین منشور ملى جدید، همهپرسى نیز انجام مىشود تا زمینههاى تشکیل دولت جدید، نظارت بر انتخابات پارلمانى و تدوین قانون اساسى جدید فراهم شود.
او طرح خود براى حل بحران سوریه را چنین ذکر کرد: 1- تعهد کشورهاى ذىربط مبنى بر متوقفکردن کمکها به گروههاى مسلح و توقف عملیات تروریستى این گروهها در سوریه، 2- تدوین منشور ملى جدید، 3- برگزارى رفراندوم، 4- تشکیل دولت جدید سوریه براى نظارت بر انتخابات پارلمانى، 5- تشکیل پارلمان جدید و تدوین قانون اساسى جدید.
اسد همچنین برگزارى کنفرانس ملى گسترده براى کنارگذاشتن تروریسم را خواستار شد. رییسجمهورى سوریه در ادامه تأکید کرد: «بندى که در توافقنامه ژنو به دوره انتقالى اشاره دارد، نامفهوم و گنگ است. مرحله انتقالى در حقیقت انتقال بىثباتى به ثبات است. ما نمىخواهیم کسى از خارج چیزى را به ما دیکته کند که مجبور شویم انجام دهیم. سوریه نصیحت مىپذیرد اما دیکته و استبداد را هرگز.»
اسد گفت: «وضعیت سوریه دردناک است. من از ملت سوریه هستم و باقى خواهم ماند. سمتها همه از بین مىروند، این وطن است که مىماند. این خون شهیدان سوریه است که از وطن و منطقه حمایت مىکند و خون شهدا بهار دروغین غرب را به پاییز کشاند. بهار عربى در سوریه همچون حباب است. سوریه براى کسى نیست که به مبارزه با آن برخاسته بلکه به کسى تعلق دارد که از آن دفاع مىکند.»
اسد در سخنرانى خود بار دیگر بر تداوم سیاستهاى خود در قبال مسأله فلسطین نیز تأکید نمود و با اشاره به دوستى ملت سوریه و فلسطین، دشمن اصلى را رژیم صهیونیستى دانست. ضمن آنکه وى بر این نکته نیز تأکید کرد که در کنار ملت سوریه با دشمنان این کشور خواهد جنگید و در سوریه خواهد ماند.
با توجه به محتواى سخنرانى بشار اسد مىتوان این پرسش را مطرح نمود که هدف وى از این سخنرانى چه بوده است؟ آیا صرفا بهدنبال حضور در مقابل دوربینهاى تلویزیونى و جلوگیرى از رواج شایعاتى در مورد ترس، انزوا یا مرگ خود بوده است یا اهداف دیگرى را نیز مىتوان براى این سخنرانى قایل بود؟
سخنرانى بشار اسد بهعنوان یک کنش سیاسى، حاوى پیامهایى است که از حساسیت بیش از پیش مقطع کنونى در بحران سوریه خبر مىدهند. اسد با سخنرانى خود تلاش داشت این پیام را نیز به مخالفان و حامیان آنها منتقل کند که نه تنها از حمایت مردمى، بلکه از اعتماد به نفس کافى براى ادامه درگیرىها برخوردار است.
بهویژه حاشیههاى جالب پس از سخنرانى وى که با شعارهاى پیاپى حاضران و تلاش براى دستدادن و دیدار با وى نیز همراه بود، زمینه تقویت روانى وى را فراهم کرد. بنابراین حتى اگر این مسأله را با پیشفرض بدبینانهاى مبنى بر هماهنگى از پیش تعیینشده آن بنگریم، اولا نباید از تاثیر این حرکت بر ناخودآگاه اسد و تقویت اعتماد به نفس و تسلط روانى بیش از پیش وى غافل شد و ثانیا باید اذعان داشت که این مسأله بر عموم مردم فارغ از نحوه نگرش سیاسىشان نیز تاثیرگذار خواهد بود. در واقع مهم نیست اسد در خفا چه احساسى نسبت به حوادث سیاسى سوریه و حمایتهاى تبلیغاتى و رسانهاى دارد بلکه مهم این است که وى نشان داده است که از اعتماد به نفس، حامیان جدى و امکان جنگ رسانهاى برخوردار است. در واقع یکى از اهداف سخنرانى اسد، تلاش براى تأثیرگذارى بر جریان رسانهاى حاکم بر اکثر رسانههاى عربى و غربى و جلوگیرى از تبلیغات منفى درباره شخصیت خود او است.
در نهایت باید بر این مسأله تأکید کرد که سخنرانى اسد در پى ایجاد خط کشى جدیدى در صفبندىهاى موجود در بحران سوریه بود. وى در این سخنرانى بیش از 20 بار از واژه دشمن و واژههاى نزدیک به آن و در عین حال بیش از 20 بار نیز از واژه «ملت» و واژههایى که آنرا تداعى مىکنند، استفاده کرد. در واقع اسد در این سخنرانى در تلاش بود تا افکار عمومى را آماده کند که برخلاف تلاشهاى رسانههاى غربى، به ماهیت وابسته مخالفان مسلح به دشمنان خارجى سوریه، پى ببرند. بنابراین وى در این سخنرانى هویت مخالفان سیاسى را از مخالفان مسلح جدا کرد و با ایجاد «غیریت» میان گفتمان حاکم بر اعتراضات مخالفان سیاسى و مخالفان مسلح، زمینه را براى وحدت میان دولت، مردم و مخالفان سیاسى از یک سو و وحدت میان مخالفان مسلح، تکفیرىها، القاعده و غرب از سوى دیگر فراهم ساخت.
در اینجا مهم نیست که این وحدت در کوتاهمدت عملى مىشود یا نه بلکه ارایه چنین تحلیلى از سوى اسد نشانه تلاش براى حفظ هویت یکسان و نزدیکى با مردم و مخالفان است. این مسأله مىتواند به معناى تلاش براى ایجاد شکاف میان مخالفان نیز تلقى شود زیرا مخالفان اسد یک دست نیستند و تمایزگذارى وى میان مخالفان سیاسى و مسلح مىتواند فضا را بهسوى شکاف در میان مخالفان سوق دهد. این تمایزگذارى بههیچوجه در موضعگیرىهاى پیشین اسد مشخص نبود و در عمل به آنجا منتهى شده بود که در نگاه مردمى، رییس جمهورى سوریه مخالف هر گونه گفتگو با مخالفان تلقى مىشد در حالى که در رویکرد جدید، بشار اسد نه تنها مخالف اصلاحات سیاسى معرفى نمىشود بلکه با تمایزگذارى میان دشمن ملت و کشور سوریه با مخالفان سیاسى، سخن از وحدت و گفتگو بهمیان مىآید. بشار اسد کنونى چهرهاى از خود به نمایش مىگذارد که بهجاى قدرتطلبى، منافع ملى سوریه را در نظر دارد در حالى که موضعگیرىهاى قبلى وى نمىتوانست چنین چهرهاى از وى به نمایش بگذارد.
وى با این سخنرانى این پیام را براى مخالفان فرستاد که وى نه تنها بههیچوجه حاضر به ترک قدرت نیست بلکه حتى در مقطع کنونى، مرگ در سوریه را به زندگى در خارج ترجیح مىدهد. هر چند ممکن است با گذشت زمان و پیشروى مخالفان، این نگاه اسد به مسائل تغییر کند اما در برهه فعلى این تصور، بعید بهنظر مىرسد. زیرا ترک قدرت از سوى وى به معناى پایان حیات سیاسى علوىهاى سوریه و شاید حیات زیستى آنها باشد. این مسأله از آنرو قابل پیشبینى است که مخالفان مسلح نشان دادند خشونت یکى از مؤلفههاى جدایىناپذیر عملکرد سیاسى آنان است.
در واقع بههمین دلیل و برخلاف ادعاى مخالفان، هیچگاه نمىتوان به برقرارى حکومتى دموکراتیک در سوریه، پس از سقوط اسد مطمئن بود و از اینرو مشخص نیست که چگونه غرب این امیدوارى را به مردم سوریه، منطقه و جهان مىدهد که از دل خشونت مخالفان، دموکراسى پدید خواهد آمد زیرا زمانى که از میان دو گزینه مخالفت مدنى و مسالمتآمیز، و خشونت و جنگ مسلحانه، دومى انتخاب مىشود، نشانههاى آشکار استبداد و اقتدارگرایى مخالفان حتى پیش از حضور در حاکمیت نمایان است.
بشار اسد، رییسجمهورى سوریه خطاب به حاضرین گفت: «اکنون سختى و دشوارى کشور را فرا گرفته و امنیت و آسایش از کشور رفته است. امروز در شرایطى کنار هم هستیم که مادرها کودکانشان را از دست دادهاند و خانوادهها آواره شدهاند و اگر این مسأله در کشور ایجاد شده، تنها ناراحتى براى آن کافى نیست، بلکه باید کارى انجام داد. رخدادهاى سوریه فرصت را براى تبدیل این کشور به زمین مبارزه تروریستها فراهم کرد. اطمینان داریم که بیشتر تروریستها افکار القاعده را با خود همراه دارند.»
رییسجمهورى سوریه تأکید کرد: «مقاومت و حرکت ملى گسترده، سوریه را از بحران کنونى خارج مىکند. درگیرى سوریه درگیرى میان کشور سوریه و دشمنانش و شهروندان با کسانى است که آنها را تحریم و از آرامش محروم کردهاند. آیا درگیرى میان سوریه و دشمنانش براى یک صندلى و منصب است؟ انقلاب سوریه انقلاب ملت است نه کسانى که از خارج وارد کشور شدهاند.»
بشار اسد در ادامه سخنانش همچنین تأکید کرد: «سوریه هرگز فرو نمىپاشد.»
رییسجمهورى سوریه افزود: «پس از شکست گروههاى مسلح، تکفیرىها پیشرفت کردند، اندیشه تکفیرى از خارج وارد سوریه شد. سوریه هرگز خواست غرب را نمىپذیرد و این همان چیزى است که غرب را آزار مىدهد.»
اسد با اشاره به موضع روسیه، چین و کشورهاى بریکس در مخالفت با دخالت در امور داخلى دیگر کشورها گفت: «از ایران، چین و روسیه بهدلیل تلاش براى ممانعت از دخالت در امور داخلى سوریه تشکر مىکنم.»
اسد ادامه داد: «ما با دشمنى وحشى و بىرحم از خارج روبهرو هستیم. درگیرى در سوریه، درگیرى میان داخل با خارج از این کشور یعنى درگیرى میان استقلال سوریه و کسانى است که قصد سلطه بر سوریه را دارند. ما با جنگى تمامعیار روبهرو هستیم اما از خود و وطن دفاع مىکنیم. اگر از همان ابتدا راهکار سیاسى را برگزیدیم به این معنا نیست که از خود دفاع نمىکنیم ما از همان روز اول از راهکار سیاسى صحبت کردیم اما شریکى براى آن نیافتیم. شریک مذاکره باید کسى باشد که به مذاکره تمایل دارد نه کسانى که از خارج براى ضربهزدن به سوریه توطئه مىکنند. راهکار سیاسى باید راهکارى باشد که مبارزه با تروریسم را شامل گردد. ما با کسانى که براى منفعت سوریه تلاش مىکنند شریک هستیم.»
8 پیام اسد براى حامیان مخالفان مسلح
یک دیپلمات اروپایى با تحلیل دقیق سخنرانى بشار اسد از 8 پیام این سخنرانى براى غرب و قدرتهاى حامى تروریستها در سوریه خبر داد. پایگاه خبرى النشره لبنان در مقالهاى با اشاره به سخنرانى بشار اسد رئیس جمهور سوریه و پیامهاى شدید اللحن وى، نوشت که این سخنرانى بار دیگر سوریه را در صدر توجه رسانهها قرار داد.
این مقاله تصریح کرد که بشار اسد سعى داشت در این سخنرانى ثابت کند که همچنان برترین گروه در سوریه است و مىتواند برگههاى منطقهاى و بینالمللى و داخلى خود را در بازى نگه دارد.
تأکید بر توانایى نیروهاى امنیتى بر کنترل اوضاع سوریه، حالت روانى خونسرد و مسلط بشار اسد، تطابق سخنان وى با واقعیتهاى ملموس، باخت برخى رهبران منطقهاى از دخالت در سوریه، ایجاد جنگ طولانىمدت اطلاعاتى در منطقه در صورت ادامه بحران در سوریه، خط قرمزهاى امتیازدهى بشار اسد و تعیین زمانبندى دقیق سخنرانى از نکتههاى قابل توجه و پندآموز این سخنرانى براى غرب بود.
حمایت ایران از طرح بشار اسد براى حل بحران سوریه
بر خلاف واکنش عجولانه و مغرضانه برخى کشورهاى غربى و رژیمهاى مرتجع عربى به طرح سه مرحلهاى اسد براى حل بحران سوریه، جمهورى اسلامى ایران با حمایت از این طرح، آنرا راهکارى مناسب براى پایانیافتن بحران کنونى در سوریه دانست.
«على اکبر صالحى» وزیر امور خارجه کشورمان طى اظهاراتى درخصوص طرح سیاسى حل بحران سوریه که توسط بشار اسد رئیس جمهور این کشور رسما اعلام شد، گفت: جمهورى اسلامى ایران در راستاى مواضع اصولى خویش در جهت حل و فصل سیاسى بحران سوریه، از ابتکار عمل آقاى بشار اسد رئیس جمهورى عربى سوریه در ارائه طرح جامع حل بحران این کشور حمایت مىکند.
وى با اشاره به محتواى طرح سوریه که در بردارنده نفى خشونت و تروریسم، رد هرگونه دخالت خارجى، ترسیم آینده کشور بر اساس تعددگرایى سیاسى و ایجاد بستر مناسب براى شکلگیرى و تکمیل فرآیند سیاسى فراگیر بر اساس منشور ملى و سپس تدوین قانون اساسى جدید و انجام انتخابات پارلمانى و در نهایت تشکیل دولت جدید است، افزود: یکى از ویژگىهاى بارز این طرح، الهامگرفتن از اصول و اهداف منشور سازمان ملل متحد و محورهاى مشترک کلیه طرحهاى منطقهاى و بینالمللى ارائهشده تاکنون، از جمله طرح ششمادهاى جمهورى اسلامى ایران است که راهکار سیاسى و مسالمتجویانه را در حل و فصل بحران سوریه مورد توجه قرار دادهاند و اجراى دقیق آن مىتواند راه را براى ساختن آیندهاى درخشان و باثبات براى مردم سوریه و منطقه هموار نماید.
طرح اسد کاملا سورى است
معاون وزیر امور خارجه جمهورى اسلامى ایران نیز با تأکید بر ضرورت حمایت از طرح رئیس جمهور سوریه گفت؛ سوریه فقط دو راهکار دارد، یکى ادامه وضع موجود و دیگرى گفت وگو و حل سیاسى.
«حسین امیر عبداللهیان» در گفت وگو با العالم افزود: معتقدیم که این ابتکار آقاى بشار اسد شایسته حمایتهاى منطقهاى و بینالمللى است؛ به هر حال سوریه دو راهکار بیشتر ندارد؛ راهکار اول، ادامه موجود و راهکار دوم گفت وگو و حل سیاسى است.
عبداللهیان طرح بشار اسد را در سایه برقرارى نوعى ثبات و امنیت نسبى در این کشور طى هفتههاى اخیر، گامى مهم توصیف کرد و گفت: با همکارى مشترک دولت سوریه و نیروهاى مردمى در جنگ با گروههاى تروریستى، در هفتههاى اخیر وضعیت سوریه به نفع حکومت و مردم سوریه شکل گرفت. وى افزود: این طرح کاملا سورى است، اما قبل از آن، مقامات سوریه تلاش کردند در رایزنى با روسیه، چین و ایران ایده کلى خود را ارائه و دیدگاههاى تکمیلى را به آن اضافه کنند. عبداللهیان تأکید کرد: این اقدام آقاى بشار اسد و طرحى که بهنظر مىرسد جامع باشد، به توقف خشونتها در سوریه کمک مىکند و بهعنوان محور و مبناى اصلى و مورد اتفاق طرفها قرار خواهد گرفت.
