به گزارش سراج24: هر کس در انجام کاری بیشتر از ذینفع و ذیصلاح دخالت و پافشاری کند، میگویند: فلانی کاسه داغتر از آش است.
البته گاهی در اینگونه موارد و موارد مشابه اصطلاح «دایه مهربانتر از مادر» بهکار برده میشود اما واکاوی بیشتر ما را به بروز جریانی درعصر قاجاریه میرساند که باعث بوجود آمدن و کاربرد ضربالمثل جالبی معادل «دایه مهربانتر از مادر» شده است و آن «کاسه داغتر از آش» است.
منشاء پیدایش این عبارت از آنجاست که در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار همه ساله یکروز از فصل بهار در سرخهحصار تهران برنامه آشپزی با حضور شاه و خاندان سلطنت و اعیان و اشراف کشور با تشریفات خاص و برنامه مفصلی که در مقوله پخت آش شله قلمکار و سبزی پاک کردن اجرا میشده است که تمام امرا و صدور مملکت در پختن این آش کار و وظیفهای بر عهده داشتهاند.
یکی سبزی پاک میکرد، دیگری خس و خاشاک نخود و لوبیا را میگرفت، یکی دیگر بادمجان پوست میکند، یکی هم هیزم زیر دیگ میگذاشت.
خلاصه تمام اعاظم کشور از زن و مرد به کاری اشتغال داشتهاند و در پیشگاه سلطان خود را به نحوی خادم و خدمتگزار جلوه میدادهاند! یکی از موارد اساسی برنامه آشپزان این بود که چون آش شله قلمکار کاملا طبخ و آماده میشد آن را در قدحهای چینی بزرگ و کوچک میریختند و به فراخور مقام و منزلت، بین وزرا و امرا و رجال و همسران شاه که افتخار حضور داشتند تقسیم میکردهاند. آنگاه سفره عریض و طویلی گسترده میشد و هرکس در جای خود که قبلا معین شده بود مینشست و از ظرف مخصوصش با تظاهر به کمال میل و اشتها، تناول میکرد.
سرانجام هر یک از مدعوین موظف بود قدح چینی را پس از خوردن آش، پر از سکه طلا و اشرفی کند و به حضور قبله عالم تقدیم دارد!
دکتر احسان طباطبایی در کتاب «چنته درویش» در رابطه با موضوع مورد بحث مینویسد: "... در اینجا بر خلاف مثل معروف که هرکس به قدر پولش باید آش بخورد، اتفاقا هیچکس صد یک بلکه هزار یک پول تقدیمی، آش نمیخورد و این پول را فقط برای افتخار تقرب به حضور ملوکانه تقدیم مینمودند و گاهی هم ناصرالدین شاه بر سر حال بود و به کسی خیلی لطف و مرحمت داشت و از او احوالپرسی مینمود ... رسم چنین بود که آن شخص پس از خوردن آش، کاسه خود را پر از اشرفی کرده نزد شاه بفرستد.
با آنکه طبع بلندپرواز بشر زیادتطلب است و به هر جاه و مقامی باشد آرمان جلال و جبروت بیشتری دارد اما بزرگان اطراف شاه در این روز با آنکه مقام شامخی داشتند آرزو میکردند پستترین مقام را داشته باشند و چون کاسه هر کس بزرگتر بود در این معامله زیادتر داغ میشد میگفتند کاسه از آش داغتر است ."
