۱۴۰۵/۰۸/۲۵ - ۰۹:۴۰

وقتی دشمن از اختلافات ما قدرت می‌گیرد 

همه جنگ‌ها با موشک و بمب آغاز نمی‌شوند و همه پیروزی‌ها نیز در میدان نبرد رقم نمی‌خورند. گاهی مهم‌ترین میدان رویارویی، در درون جامعه شکل می‌گیرد؛ جایی که اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و توانایی یک ملت برای حفظ انسجام خود، سرنوشت معادلات سیاسی و امنیتی را تعیین می‌کند.

وقتی دشمن از اختلافات ما قدرت می‌گیرد 

به گزارش سراج24؛ علی حسن حیدری، تحلیلگر مسائل سیاسی، نوشت: از همین منظر، از مهم‌ترین سرمایه‌های راهبردی ایران، نه تنها برخورداری از قدرت نظامی و ظرفیت‌های اقتصادی، بلکه برخورداری از جامعه‌ای است که در بزنگاه‌های حساس  اختلافات خود را کنار بگذارد و در برابر تهدیدهای مشترک به یکدیگر نزدیک شود.

این همان مؤلفه‌ای است که دشمن به‌خوبی از اهمیت آن آگاه است. تجربه چند دهه تقابل با جمهوری اسلامی نشان داده است که فشار خارجی، تحریم اقتصادی، تهدید نظامی و عملیات روانی، زمانی می‌توانند به نتیجه مطلوب نزدیک شوند که در داخل زمینه اجتماعی لازم برای اثرگذاری آنها فراهم شده باشد. به بیانی، قدرت فشار خارجی تا حد زیادی به میزان تاب‌آوری داخلی وابسته است و هر اندازه انسجام ملی بیشتر باشد، امکان تبدیل فشار بیرونی به بحران داخلی کاهش می‌یابد.

از همین‌جاست که اهمیت حضور مردم در صحنه و اجتماعات خیابانی آشکار می‌شود. این اجتماعات تجمع گروهی از هواداران یک جریان سیاسی نیستند؛ بلکه  نشانه‌ای از زنده بودن سرمایه اجتماعی، احساس مسئولیت عمومی و برخورداری کشور از ظرفیت همبستگی در برابر تهدیدهای بیرونی باشند. پیام این حضور، به داخل و خارج این است که«جامعه، با وجود همه تفاوت‌ها و اختلاف‌نظرها، همچنان از ظرفیت میدانی همگرایی بر سر مسائل بنیادین و منافع مشترک برخوردار است.

 درست در همین نقطه، راهبرد دشمن نیز معنا پیدا می‌کند. وقتی نتواند  جامعه را از صحنه خارج کند، تلاش کند، معنای حضور را تغییر دهد؛ به‌گونه‌ای که اجتماعاتی که باید نمایشگر همبستگی باشند، به عرصه اختلاف و تقابل تبدیل شوند. در چنین وضعیتی، مسئله دیگر صرفاً کاهش جمعیت حاضر در خیابان نیست؛ بلکه از بین بردن کارکرد وحدت‌آفرین این اجتماعات است. به تعبیری، دشمن به‌دنبال آن است که افراد حاضر در میدان، به‌جای دیدن «تهدید مشترک، یکدیگر را تهدید» تلقی کنند.

این تغییر جهت، یک خطای راهبردی است که به؛انتقال میدان تقابل از بیرون به درون جامعه منجرخواهد شد. و درچنین شرایطی، جامعه ممکن است، همچنان پرتحرک و حتی پرجمعیت باشد، اما ظرفیت جمعی آن برای دفاع از منافع مشترک کاهش می یابد.

برای تحقق چنین وضعیتی، موضوع اختلاف چندان تعیین‌کننده نیست؛ مهم، ظرفیتی است که هر موضوع برای ایجاد شکاف اجتماعی دارد. مسائل اقتصادی، فرهنگی، سیاسی،قومیتی، مذهبی و حتی نحوه مواجهه با تحولات خارجی و مذاکرات، همگی می‌توانند به موضوع بحث و اختلاف‌نظر تبدیل شوند. مسئله از جایی آغاز می‌شود که اختلاف بر سر یک سیاست یا تصمیم، از سطح نقد و گفت‌وگوی کارشناسی خارج شده و به «مرزبندی هویتی و تخریب همدیگر» تبدیل شود. در این نقطه، اختلاف دیگر درباره یک موضوع نیست؛ بلکه یکدیگر را به دلیل داشتن دیدگاه متفاوت، از «دایره تعلق و وفاداری به کشور و منافع ملی» خارج می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین مصادیق این مسئله، تبدیل اختلاف‌نظر درباره مذاکره به تقابل میان نیروهای داخلی است.  مذاکره، همانند هر ابزار دیگر سیاست خارجی، می‌تواند موافقان و مخالفانی داشته باشد و درباره ضرورت، شرایط، حدود و پیامدهای آن بحث‌های جدی و حتی متضاد شکل بگیرد. این اختلاف‌نظر به‌خودی‌خود نه نشانه ضعف جامعه است؛ و نه تهدیدی برای امنیت ملی. خطر ازجایی آغاز می‌شود که حتی مسئولان و موافقان مذاکره برنامه ریزی شده نیز، مخالف منافع ملی معرفی شود، یا منتقد مذاکره، به مخالفت با مصالح کشور متهم گردد. چنین دوگانه‌سازی‌هایی به‌جای روشن کردن ابعاد یک مسئله،«مرزهای مصنوعی میان نیروهایی» ایجاد می‌کند که با وجود تفاوت در روش‌ها و تحلیل‌ها، بایددر «دفاع از استقلال، امنیت و منافع ایران اشتراک نظر داشته باشند؛ و همسنگری در برابر دشمن را فرامونش نکنند.

در واقع، یکی از خطاهای پرهزینه در مواجهه با اختلافات داخلی، یکی دانستن وحدت با یکسان‌اندیشی است. وحدت ملی به معنای حذف نقد، تعطیلی مطالبه‌گری یا نادیده گرفتن مشکلات نیست. وحدت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که افراد، با وجود اختلاف در سلیقه‌ها، اولویت‌ها و روش‌های سیاسی، بتوانند بر سر «اصول و منافع مشترک،دفاع از هویت ملی و تمامیت ارضی» به تفاهم برسند و اجازه ندهند اختلافات قابل حل، به «دشمنی‌های غیرقابل جبران» که پایه راهبرد فروپاشی دشمن است،در شرایط جنگی تبدیل شود.

از همین رو، حفظ وحدت به همان اندازه که به مسئولیت مردم و جریان‌های سیاسی وابسته است، به رفتار مسئولانه مسئولان، رسانه‌ها و چهره‌های اثرگذار نیز بستگی دارد. نمی‌توان از جامعه انتظار همبستگی داشت، اما در فضای عمومی به سیاه نمایی، ادبیات حذف، اتهام‌زنی، برچسب‌گذاری و بی‌اعتبار کردن دیدگاه‌های متفاوت دامن زد. نمی‌توان از وحدت و وفاق سخن گفت، اما هر اختلاف‌نظر را به «مسئله‌ای امنیتی یا هویتی» تبدیل کرد. سرمایه اجتماعی با توصیه و شعار حفظ نمی‌شود؛ بلکه محصول «اعتماد، انصاف، پاسخ‌گویی، احترام متقابل و احساس مشارکت واقعی مردم در سرنوشت کشور» در سایه هدایت حکیمانه مقام رهبری  است.

نکته اساسی این است که دشمن برای تضعیف کشور، همیشه به دنبال شکست دادن همه نیروهای آن نیست؛ گاهی کافی است ،آنها را از یکدیگر جدا کند. وقتی نیروهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به‌جای تمرکز بر تهدیدهای بیرونی، عمده توان خود را صرف تخریب و تقابل با یکدیگر کنند، ظرفیت ملی برای مواجهه با بحران‌ها کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، حتی بدون وقوع درگیری نظامی یا تحمیل شکست سیاسی آشکار، فرسایش تدریجی اعتماد و همبستگی می‌تواند هزینه‌های سنگینی بر کشور تحمیل کند. چیزی که دشمن پس از ناکامی در نبرد نظامی تمام تلاشش را روی آن متمرکز کرده است.

در نهایت، باید به این پرسش ها بازگشت که چرا دشمن به‌جای خالی کردن خیابان‌ها، به دنبال رودررو قرار دادن حاضران در خیابان است دشمن از شکستن وحدت خیابانی چه چیزی به دست می‌آورد؟ پاسخ روشن است: تضعیف ظرفیتی ملی که می‌تواند فشار خارجی را بی‌اثر یا کم‌اثر کند؛ و توطئه عناصر نیابتی برای به آشوب کشاندن جامعه به سبک 18 و 19 دیماه 1404 را ناکام بگذارد..امروز مهم‌ترین پاسخ به راهبرد فرسایش از درون، ساختن جامعه‌ای برخوردار از اعتماد، آگاهی، تحمل متقابل و انسجام است؛ جامعه‌ای که نه با هر اختلافی دچار شکاف شود و نه با هر اختلاف‌افکنی، پیوندهای مشترک خود را از دست بدهد. قدرت واقعی ملت در توانایی حفظ همبستگی در برابر تلاش‌هایی است که می‌خواهند آن را از درون فرسوده، و دچار فروپاشی کنند.

 

اشتراک گذاری
نظرات کاربران
capcha
هفته نامه الکترونیکی
هفته‌نامه الکترونیکی سراج۲۴ - شماره ۳۳۱
آخرین مطالب
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••
•••