به گزارش سراج24: فرونشست زمین در اثر کاهش سطح آبهای زیرزمینی ایجاد میشود. این پدیده به صورت تدریجی به دلائل طبیعی و انسانی، فرورفتگی و فروریزش ناگهانی در سطح زمین ایجاد میکند که میتواند با خسارات جانی و مالی جبرانناپذیر همراه باشد.
این پدیده در بسیاری از نقاط کشور چون دشتهای رفسنجان، مهیار اصفهان، کبودرآهنگ همدان، یزد، سیرجان، مشهد، نیشابور، کاشمر، کرمان، یزد، اصفهان، کاشان و گرگان مواردی از رویداد فرونشست و یا رخداد فروچالهها مشاهده و گزارش شده است.
فرونشستها به طور عمده در نواحی مستعد از نظر زمین شناختی و یا مناطق با برداشت بیش از حد مجاز از آبهای زیرزمینی به وقوع میپیوندند. بروز این پدیده باعث ایجاد مشکلاتی برای کشاورزان، تخریب خطوط ارتباطی و زیرساختها و برخی مسائل دیگر میشود.
نمونههایی از پدیده فرونشست در دشتهای کشور که زمینه خطر در زمینلرزههای ۴ تا ۵ را فراهم میکند
مهندس محمدجواد بلورچی، مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور این سازمان را یکی از نهادهای پیشگام و مسئول بررسى مخاطرات زمینشناختى و خطرهاى وابسته به آن در کشور دانست و با بیان اینکه شناسایی مخاطرات پدیده فرونشست به شکل جدی از سال ۸۴ جزء وظایف سازمان زمینشناسی قرار گرفته است، یادآور شد: این سازمان همراه با دانشگاهها به بررسی فرونشست در دشتهای کشور پرداخته است.
وی با بیان اینکه پس از رفتارسنجی بسیاری از دشتهای کشور و مقایسه نرخ به دست آمده با نرخهای گذشته اعداد نگران کنندهای به دست آمد، خاطرنشان کرد: سال ۸۴ برای دشت تهران نرخ سالانه ۱۷ سانتیمتر فرونشست بیشینه ثبت شد و این در حالی است که مطالعات استادان دانشگاههای تهران و تربیت مدرس از افزایش نرخ فرونشست تا ۳۶ سانتیمتر در سال ۹۱ خبر میدهد. در سایر دشتهای کشور نیز به دلیل کاهش بارندگی طی سالهای اخیر و برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی همین انتظار وجود دارد.
بلورچی فشار مضاعف برای تامین آب کشاورزی، شرب و صنعتی و کاهش بارندگیهای اخیر را از عوامل کاهش آب سطحی دانست و اظهار داشت: این امر موجب شد تا از چند سال گذشته دشتهای کشور با پدیده فرونشست و فروچاله مواجه شود.
وی با استناد به پیشبینیهای میان مدت هواشناسی در زمینه تغییرات اقلیمی مبنی بر کاهش بارندگی طی چند ۱۰ سال آینده، خاطر نشان کرد: متاسفانه کاهش بارندگی، گسترش خشکسالی، کاهش منابع آب زیرزمینی و افزایش نرخ فرونشست جزء پدیدههای پیش روی ما در سالهای آینده خواهد بود؛ این در حالی است که ذخایر آب برای کشور به عنوان ذخایر فوق استراتژیک محسوب میشود و بر اساس پیشبینیهای موجود در قرن ۲۱ بیشتر درگیریهای بین کشورها بر سر منابع آب خواهد بود.
بلورچی، با اشاره به تخریبهای ناشی از پدیده فرونشست یادآور شد: بر اساس تحلیلها یک زمینلرزه ۶ تا ۷ ریشتری برای تهران مشکلساز و خسارتبار است در حالی که در صورت ادامه فرونشستهای موجود در دشتهای تهران و شهریار و آسیب دیدن سازهها و ایجاد ترک در آنها، موجب خواهد شد که در زمینلرزههای ۴ یا ۵ ریشتری خطرات زیادی متوجه شهرهای اطراف شود.
مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور، وضعیت فرونشست در کشور را بحرانی توصیف کرد و گفت: پدیده فرونشست همانند سرطان عمل میکند و اثرات خود را زمانی نشان میدهد که دیگر برای هر اقدامی دیر شده است.
بلورچی با اشاره به اینکه بر اساس برنامه ۵ ساله توسعه کشور قرار بود ۲۵درصد ذخایر زیرزمینی ما بهبود یابند، افزود: ولی متاسفانه این امر محقق نشد از این رو لازم است در برنامه ریزی مناسب و با بازگشت به گذشته و اصلاح قوانین و پایش سراسری منابع آب زیرزمینی در همه جای کشور به حفظ این سرمایه ملی بپردازیم.
وی با بیان اینکه فرونشستها تنها در زمینهای کشاورزی اتفاق نمیافتد و شهرها و مناطق مسکونی و همچنین شهرکهای صنعتی، صنایع بزرگ در دامنه دشتها نیز تحت تاثیر قرار میگیرد، گفت: مناطق ۱۷،۱۸ و ۱۹ شهرداری تهران و همچنین شهریار، اسلامشهر، صباشهر و بخشهایی از شهرهایی چون مشهد و نیشابور در معرض پدیده فرونشست هستند.
