شفاعی: معنای شعر آئینی را نمی‌دانم اما شعر مذهبی را می‌فهمم

به گزارش «سراج24» مراسم نقد و بررسی مجموعه شعر آئینی «مولای گندم گون» از مجموعه سروده‌های قاسم صرافان با حضور آرش شفاعی و جواد هاشمی و جمعی از اهل ادب در موسسه هنری اوج برگزار شد. * معنای شعر آئینی را نمی‌دانم اما معنای شعر مذهبی را می‌فهمم آرش شفاعی در ابتدای این مراسم اظهار داشت: معنای اصطلاح شعر آئینی را نمی‌دانم و حتی نمی دانم که این واژه از کجا آمده است اما معنای شعر مذهبی و دینی را می‌فهمم. وی ادامه داد: کارهای صرافان و شاعرانی مانند او در مجموعه ادبیات دینی اهمیت زیادی دارد ما در مجموعه‌های این چنینی با شاعرانی روبرو هستیم که در ابداع امر شاعر هستند و سپس گرایشات مذهبی و مضمونی دارند. این روزنامه‌نگار با بیان اینکه در فضایی که قالب سروده‌ها را از نظر شعری نمی‌توان اعتنا کرد گفت: در این فضا می‌توان نگاهی به مجموعه شعرهای مولای گندم گون از سروده‌های قاسم صرافان داشت. این شاعر توضیح داد: صورت گرایان روسی معتقدند که شعر حادثه زبانی‌ست و ظهور و بروز فقط در شعر روی می‌دهد در شعر با متعالی‌ترین و هنرمندانه‌ترین شکل رفتار با زبان روبرو هستیم بنابراین هر اتفاقی که در شعر می بینیم اتفاقی در زبان است. وی ادامه داد: خارج از زبان چیزی در شعر وجود ندارد و حتی اتفاقاتی که در محتوا می‌افتد یا آنچه که از آن به عنوان محتوا یاد می‌شود نتیجه تغییر رویکردها و آشنایی‌زدایی در صورت است و محتوا نیز زاییده‌ای از صورت است که در بسیاری از موارد تحت عنوان مضمون از آن یاد می‌شود. این منتقد ادبی با بیان اینکه محتوا تحت تاثیر چگونگی انتخاب صورت شکل می‌گیرد تصریح کرد: یک شکل از گرایش‌های صوری در شعر باعث ایجاد مضامین و محتواهایی می‌شود و در بعضی از آفرینش‌گری‌ها در حوزه محتوا شاهد نتیجه انتخاب در صورت هستیم. شفاعی با یادآوری اینکه گذشتگان معتقد بودند که در قالب رباعی مطالب فلسفی و در غزل مطالب عاشقانه مطرح می‌شود عنوان کرد: همه می‌دانیم که اینها قطعیت ندارند و می‌توان رباعی عاشقانه گفت: اما آن مظروف برای این ظرف مناسب‌تر بوده است. این روزنامه نگار با بیان اینکه در مجموعه شکر مولای گندم گون با دو شکل از انتخاب شاعر در صورت مواجه هستیم گفت: بخشی از این کتاب مثنوی و بخش دیگری غزل است. شاعر با این فرض که قرار است شعر آیینی بسراید و با توجه به چارچوب‌ها و باید و نبایدهای صورت با اندکی آزادی شعر ها سراییده است. وی ادامه داد: مثنوی‌های صرافان امروزی هستند و از زبان امروز و توانایی‌های شعر امروز و مولفه‌ها و مضامین امروز بهره برده است. وی به سراغ رابطه‌هایی در ادبیات مذهبی رفته که کمتر به آن پرداخته شده است در این مورد میتوان به مظلومیت ام کلثوم ، رابطه پدری و پسری امام علی اشاره کرد. شفائی گفت: صرافان در بسیاری از مثنوی‌های بلند به سراغ روایت‌گری رفته است و در تکنیک مثنوی‌سرائی تغییرات چندانی ایجاد نمی‌کند اگر که جستجوهای مضمونی را در مثنوی‌ها می بینیم اما تکنیک‌های زبانی فقط در خدمت روایت قرار می‌گیرند. این شاعر با بیان اینکه با یک شگرد و یک جنس از روایت در شعرهای صرافان هستیم تصریح کرد: در بیشتر موارد شاعر به پرگویی افتاده است چون اهل روایت است اما در بخش غزل توانمندی‌های شاعرانه و شگردهای زبانی بیشتر مشاهده می‌شود چون قصد روایتگری ندارد و می‌خواهد شعر بسراید. وی ادامه داد: در غزل‌ها نشانه یابی‌های معنایی خوبی دیده می‌شود و پیام‌رسانی غیرصریح و شاعرانه است حضور رندانه در متن و در غزل‌ها بیشتر می شود. این روزنامه‌نگار در بخش دیگری از سخنان خود گفت: ظرفیت‌سازی و توانمندی در استفاده از تلمیحات اتفاق خوبی است و یکی از بنیادهای شعر مذهبی صرافان همین تلمیح‌ها است ولی گاه از این تلمیحات گذشته و به بینامتنی می‌رسد. شفاعی بیان کرد: برخی از نظریه پردازان تا جائی پیش رفته‌اند که می‌گویند هیچ متن ادبی وجود ندارد مگر آنکه از متن‌های ادبی دیگر تاثیر نگرفته باشد. صرافان هم از ظرفیتی که در متن مقدس وجود دارد استفاده کرده و مضامین تازه‌ای را روایت می‌کند و گاه معنازدایی دارد. وی ادامه داد: اشارات به داستان‌هایی در متون می‌کند که این متون از یک زمینه خاص خود برخوردار است و نشانه‌ای از تلفیق کردن و آمیختن متن در زمینه‌های مختلف تا تاریخ اسلام است. وی افزود: در مجموعه شعر مولای گندم‌گون در جائی که شاعر در صورت آزاد است روایت‌گری معمول خود را از دست می‌دهد و با متون شاعرانه روبرو می‌شویم. * هاشمی: همچنین معرفت شاعر در انتخاب افراد کمتر مورد توجه بسیار خوب است بخش دیگری از این مراسم جواد هاشمی در زمینه چینش ادبیات در شعر صرافان به مواردی مصداقی اشاره کرد وگفت: در برخی موارد اگر تغییری در چینش ابیات داشتیم شعر به اوج بیشتری می‌رسید. با نگاهی جزئی‌نگر به ادبیات و قافیه‌های آنها می‌توان ابیات را جابه‌جا کرد. وی ادامه داد: در تلمیح و مضامین عبارات عربی اشاراتی در مجموعه شعر صرافان وجود دارد همچنین معرفت شاعر در انتخاب افرادی که در حوزه شعر آئینی کمتر مورد توجه قرار می گیرند قابل توجه است. * صرافان: سعی کردم مقید به محدودیت‌های شعر آئینی نباشم قاسم صرافان شاعر مجموعه شعرهای آئینی مولای گندم‌گون با بیان اینکه بهتر است جلسات نقد و بررسی کتابهای پیش از چاپ آنها صورت گیرد خاطر نشان کرد: اگر این جلسات پیش از چاپ باشد شاعر می‌تواند اصلاحاتی را انجام دهد اما بعد از چاپ شاعر راهی برای تغییر ندارد و در چاپ‌های بعدی هم نمی‌توان کار چندانی کرد. وی ادامه داد: سعی کردم مقید به محدودیت‌های شعر آئینی نباشم و آنچه به ذهنم می‌رسد را بیان کنم اما به این فکر می‌کردم که در برخی موارد در شعر آئینی باید تامل بیشتر کرد و شعر کمتری سرود اما بهتر سرود. لغزش کوچک در شعر آئینی باعث لغزش‌های بزرگتر در شاعران جوان می‌شود. صرافان با اشاره به اینکه سعی کردم قالب مثنوی را با اهرم حماسه ترمیم کنم گفت: در قالب مثنوی مضامینی را که تقریبا فراموش شده‌اند با بیانی حماسی ترسیم کردم و شاید یکی از نقاط قوت این کتاب لحن حماسی آن باشد در مفاهیم عاشورایی رنگ و بوی عاشقانه گفتن پررنگ‌تر از مرثیه‌های آن است. * هئیتی‌تر شدن شعر یکی از هدف‌های اصلی‌ام است وی ادامه داد: تلاش می‌کنم که در آینده نیز اشعار عاشقانه را با حماسه همراه کنم و پایان‌بندی کارها را به سمت مرثیه و روضه ببرم که هر کدام از اینها تمرین می‌خواهد. شاعر مولای گندم گون با بیان اینکه هئیتی‌تر شدن شعر یکی از هدف‌های اصلی‌ام است خاطر نشان کرد: سعی دارم شعرهایم سهل ممتنع باشد و فقط ساده نباشد و تصاویری شاعرانه را رقم بزند تا در مرثیه‌ها و مولودی های اهل بیت دل نشین تر باشد. وی درباره تکرار ردیف‌ها در اشعار خود توضیح داد: یکی از پارامترهایی که تاثیر جلسات هئیتی بر روی شعر من است همین تکرار ردیف‌ها است. در خوانش شعر بلند از مخاطب برای پاسخ دادن به شعر کمک گرفته می‌شود و تعمدا از تکرار ردیف‌ها استفاده کردم تا مخاطب را درگیر کنم. وی در بخش دیگری از سخنان خود توضیح داد: در برخی موارد به جای اهل بیت شعر سروده‌ام که مزایا و معایب آن را نمی‌دانم اما به نظرم کار خطرناکی است و مخاطب باید بداند که این اشعار حدیث نیست و تنها روایتی ست که از زبان اهل بیت بیان می‌شود. * قرایی: در شعر صرافان رگه‌های عشقی را همراه تعالیم مذهبی می‌بینیم حسین قرائی که اجرای این برنامه را به عهده داشت گفت: قاسم صرافان با علم شعر می‌گوید و شعرش در بیشتر موارد پر از تلمیحات تاریخی است و رگه‌های عشقی صرافان را با مفاهیم تعالی مذهبی می‌بینیم. وی ادامه داد: در اشعار عاشورایی این شاعر از دریچه عشق و حب به مقوله این مقدس توجه می شود. در پایان این مراسم محسن عرب‌خالقی و صابر خراسانی و علی صارمی چند شعر خود را برای اهالی ادب که در این مراسم حضور داشتند خواندند.