به گزارش سراج24؛ علی حسن حیدری کارشناس و تحلیلگر مسائل بین الملل، نوشت: تصمیم ترامپ برای خارج کردن جی‌دی ونس، معاون ریاست جمهوری، از محور مذاکرات با کشورمان را نمی‌توان صرفاً یک جابه‌جایی اداری یا تغییر در تقسیم مسئولیت‌های دولت آمریکا تلقی کرد. این تصمیم، در شرایطی که جنگ ایران اسلامی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاسی، اقتصادی و انتخاباتی دولت ترامپ تبدیل شده، می‌تواند نشانه‌ای از بازنگری در اولویت‌های واشنگتن و حتی تغییر در محاسبات آن درباره چگونگی مواجهه با تهران باشد. پرسش اساسی این است که آیا ترامپ با کنار گذاشتن ونس، درصدد تغییر تاکتیک و ترکیب تیم مذاکره‌کننده است یا اینکه اساساً جایگاه دیپلماسی را در راهبرد خود در قبال ایران بازتعریف می‌کند؟
اهمیت این تغییر زمانی روشن‌تر می‌شود؛ که به جایگاه ونس در ساختار تصمیم‌گیری دولت توجه کنیم. او مسئولیت هدایت مذاکرات با ایران بود؛ و به‌عنوان یکی از چهره‌های مؤثر در پیگیری مسیر دیپلماتیک شناخته می‌شد. بنابراین، انتقال مأموریت او به حوزه مسائل داخلی آمریکا، آن هم در مقطعی حساس از مناسبات تهران و واشنگتن، دست‌کم می‌تواند به معنای کاهش وزن جریان متمایل به مذاکره در معادلات تصمیم‌گیری ترامپ باشد. البته این جابه‌جایی به‌تنهایی به معنای پایان دیپلماسی نیست، اما بدون تردید درباره میزان جدیت واشنگتن در پیگیری آن تردیدهایی ایجاد می‌کند.
نکته مهم‌تر، هم‌زمانی این تصمیم با تغییر محسوس در ادبیات ترامپ است؛ او در همان پیام، ضمن تأکید بر اینکه واشنگتن دیگر به توافق با ایران نیازی ندارد، مدعی شد که آمریکا اهرم‌های مهمی از جمله منابع مالی ایران و تنگه هرمز را در اختیار دارد. این موضع‌گیری را باید در چارچوب تلاش ترامپ برای القای برتری و انتقال این پیام ارزیابی کرد که واشنگتن می‌تواند بدون دستیابی به توافق نیز اهداف خود را از طریق فشار تأمین کند. به بیانی، به نظر می‌رسد؛ دولت آمریکا در حال فاصله گرفتن از ادبیات توافق‌محور و حرکت به سمت برجسته‌سازی اهرم‌های اقتصادی، سیاسی و راهبردی خود است؛ رویکردی که ممکن است بیش از آنکه نشانه اعتمادبه‌نفس باشد، بازتاب‌دهنده مشکلات واشنگتن در دستیابی به اهداف موردنظر از مسیرهای پیشین باشد.
بااین‌حال، برای فهم دقیق‌تر تصمیم ترامپ باید به شکاف‌های سیاسی و محاسبات انتخاباتی در داخل آمریکا نیز توجه کرد. اظهارنظر اخیر «ونس» درباره تأثیر جنگ ایران بر شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، از وجود نگرانی‌هایی جدی در بخشی از ساختار سیاسی آمریکا درباره هزینه‌های ادامه جنگ حکایت دارد. این مسئله نشان می‌دهد که جنگ ایران دیگر صرفاً یک پرونده سیاست خارجی و امنیتی نیست، بلکه به موضوعی مؤثر در رقابت‌های حزبی، ارزیابی عملکرد دولت و محاسبات انتخاباتی جمهوری‌خواهان تبدیل شده است. افزایش هزینه‌های اقتصادی، نگرانی از پیامدهای امنیتی و منطقه‌ای و دشواری توجیه ادامه جنگ برای افکار عمومی، دامنه اختلاف‌نظرها در درون دولت ترامپ را گسترش داده است.
از این منظر، کنار رفتن «ونس» را می‌توان از دو زاویه متفاوت بررسی کرد: نخست، تلاش ترامپ برای متمرکز کردن مدیریت پرونده ایران در چارچوبی سخت‌گیرانه‌تر و هماهنگ‌تر با سیاست فشار؛ دوم، تلاش برای دور کردن یکی از چهره‌های منتقد هزینه‌های جنگ از پرونده‌ای که به‌تدریج به یک چالش سیاسی داخلی تبدیل شده است. البته این دو احتمال لزوماً متعارض نیستند؛ و حتی ممکن است در محاسبات ترامپ به‌صورت هم‌زمان نقش داشته باشند. ترامپ ممکن است از یک‌سو بخواهد پیام قاطعیت به تهران و متحدان منطقه‌ای خود ارسال کند؛ و از سوی دیگر، با کاهش نقش ونس، مدیریت تبعات سیاسی جنگ در داخل آمریکا را نیز در دستور کار قرار دهد.
اما آیا تغییر مذاکره‌کننده الزاماً به معنای تغییر راهبرد است؟ پاسخ به این پرسش به رفتار بعدی واشنگتن بستگی دارد. اگر مسئولیت مذاکرات به چهره‌ای با اختیارات مشابه یا حتی بیشتر واگذار شود و کانال‌های ارتباطی همچنان فعال بمانند، می‌توان این جابه‌جایی را بیشتر تغییری در تاکتیک و مدیریت مذاکرات ارزیابی کرد. در مقابل، اگر حذف ونس با کاهش سطح نمایندگی آمریکا، افزایش مطالبات یک‌جانبه، تشدید فشارها و تعلیق مسیرهای ارتباطی همراه شود، احتمالاً با تحولی فراتر از تغییر ترکیب تیم مذاکره‌کننده مواجه خواهیم بود؛ تحولی که می‌تواند نشان‌دهنده تقدم راهبرد فشار بر دیپلماسی باشد.
برای تهران نیز مسئله اصلی صرفاً شناخت جانشین ونس نیست، بلکه تشخیص منطق پشت این تصمیم و ارزیابی میزان اعتبار و ثبات مواضع واشنگتن است. تجربه تعامل با دولت ترامپ نشان داده است که میان ادبیات اعلامی، اهداف واقعی و رفتار عملی این دولت همیشه انطباق کاملی وجود ندارد. ازاین‌رو، نه باید اظهارات تهدیدآمیز واشنگتن را به‌تنهایی نشانه تصمیم قطعی برای کنار گذاشتن دیپلماسی دانست و نه صرف باقی ماندن امکان مذاکره را به معنای وجود اراده واقعی برای دستیابی به توافق تلقی کرد. معیار سنجش جدیت آمریکا، نه تغییر افراد و مواضع رسانه‌ای، بلکه میزان واقع‌بینی مطالبات، احترام به منافع متقابل و آمادگی برای پذیرش یک راه‌حل سیاسی قابل اتکاست.
در کل، حذف «جی‌دی ونس» از محور مذاکرات را باید در پیوند با سه تحول مهم ارزیابی کرد: افزایش هزینه‌های سیاسی و اقتصادی جنگ برای دولت ترامپ، اختلاف‌نظر درباره نحوه مواجهه با ایران؛ و تلاش واشنگتن برای حفظ یا بازسازی اهرم‌های فشار. این تحولات می‌توانند هم‌زمان زمینه‌ساز تغییر تاکتیک، بازآرایی تیم مذاکره‌کننده و حتی بازتعریف اولویت‌های آمریکا باشند. بااین‌حال، یک واقعیت را نباید نادیده گرفت: «تغییر مذاکره‌کننده لزوماً به معنای تغییر اراده سیاسی نیست؛ همان‌گونه که اصرار بر مذاکره نیز الزاماً نشانه آمادگی برای توافق نیست. پرسش تعیین‌کننده این است که آیا واشنگتن حاضر است؛ از منطق تحمیل خواسته‌ها به منطق تفاهم متقابل حرکت کند یا همچنان دیپلماسی را ابزاری برای تکمیل سیاست فشار می‌داند؟ پاسخ به این پرسش، بیش از سرنوشت یک مذاکره‌کننده، آینده مناسبات ایران و آمریکا و چشم‌انداز تحولات امنیتی منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
0نظر