به گزارش سراج24؛ علی حسن حیدری کارشناس و تحلیلگر مسائل سیاسی نوشت: پایان درگیری نظامی الزاماً به معنای پایان سیاست تقابل نیست. در معادلات راهبردی قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه آمریکا، توقف جنگ می‌تواند نه نقطه پایان فشار، بلکه فرصتی برای انتقال آن به عرصه‌های دیگر و پیگیری اهدافی باشد که دستیابی به آنها از مسیر نظامی به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست. از این منظر، مسئله صرفاً متوقف کردن جنگ نیست؛ بلکه چگونگی مدیریت شرایط پس از آن و تبدیل دستاوردهای نظامی به اهرم‌های پایدار سیاسی، اقتصادی و امنیتی اهمیت پیدا می‌کند.
این رویکرد بر تمایز اساسی میان «پایان جنگ» و «پایان منازعه» استوار است. پایان جنگ به معنای توقف عملیات نظامی و کاهش سطح درگیری مستقیم است؛ اما پایان منازعه مستلزم حل‌وفصل اختلافات بنیادین، تغییر مناسبات تقابلی و شکل‌گیری ترتیباتی است که تداوم خصومت را غیرضروری کند. این دو الزاماً هم‌زمان اتفاق نمی‌افتند. ممکن است جنگ متوقف شود، اما رقابت بر سر قدرت، نفوذ منطقه‌ای، ظرفیت‌های راهبردی و ترتیبات امنیتی همچنان ادامه داشته باشد.
در چنین چارچوبی، توقف درگیری حتی می‌تواند به فرصتی برای بازآرایی ابزارهای قدرت تبدیل شود. آنچه در میدان نظامی به دست آمده، در مرحله بعد از طریق فشارهای اقتصادی، محدودیت‌های سیاسی، اهرم‌های دیپلماتیک و ترتیبات امنیتی دنبال می‌شود. به این ترتیب، تغییر ابزارهای تقابل لزوماً به معنای تغییر اهداف آن نیست؛ بلکه ممکن است همان مطالبات در شرایطی متفاوت و با هزینه‌های مستقیم کمتر پیگیری شوند.
دیپلماسی مبتنی بر فشار مستمر در واقع بر همین منطق استوار است. در این الگو، مذاکره جایگزین فشار نیست، بلکه مکمل آن محسوب می‌شود. فشار برای تأثیرگذاری بر محاسبات طرف مقابل و تغییر موقعیت چانه‌زنی حفظ می‌شود و دیپلماسی وظیفه دارد نتایج حاصل از این فشار را به تعهدات، محدودیت‌ها و ترتیبات سیاسی و امنیتی تبدیل کند. بنابراین، ورود به مذاکرات لزوماً به معنای کنار گذاشتن سیاست تقابل نیست؛ چه‌بسا مذاکره خود به عرصه دیگری برای پیگیری همان اهداف تبدیل شود.
اهمیت این رویکرد در مواجهه با ایران زمانی بیشتر آشکار می‌شود که موضوع مذاکرات و مطالبات مطرح‌شده فراتر از توقف درگیری و مدیریت بحران قرار گیرد و حوزه‌هایی مانند ظرفیت‌های راهبردی، سیاست منطقه‌ای و ترتیبات امنیتی را در بر بگیرد. در چنین وضعیتی، مسئله فقط دستیابی به توافق برای جلوگیری از جنگ مجدد نیست؛ بلکه نسبت توافق با جایگاه و قدرت راهبردی ایران نیز به موضوعی تعیین‌کننده تبدیل می‌شود.
در لایه‌ای عمیق‌تر، این تقابل را می‌توان فراتر از اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای، توان موشکی یا سیاست منطقه‌ای، نوعی جنگ هویتی و منازعه بر سر موجودیت ایران به‌عنوان یک قدرت مستقل و اثرگذار در منطقه تحلیل کرد. در چنین برداشتی، مسئله صرفاً مهار برخی ظرفیت‌های ایران نیست؛ بلکه موضوع اصلی، تضعیف یا دگرگون‌سازی مؤلفه‌هایی است که به ایران امکان می‌دهد به‌عنوان یک قدرت مستقل، دارای اراده سیاسی و برخوردار از ظرفیت اعمال نفوذ، در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی نقش‌آفرینی کند.
از همین منظر، تأکید بر کنترل جغرافیایی و تسلط بر نقاط و موقعیت‌های راهبردی، در کنار تلاش برای تغییر ساختار سیاسی، معنایی فراتر از اهداف محدود نظامی پیدا می‌کند: محدود کردن حاکمیت و اراده مستقل ایران و بازتعریف جایگاه آن در نظم امنیتی منطقه. بنابراین، تغییر ساختار سیاسی در این چارچوب نه مطالبه‌ای جدا از جنگ، بلکه یکی از مسیرهای احتمالی تحقق هدفی گسترده‌تر، یعنی تغییر ماهیت نظام سیاسی و موقعیت راهبردی ایران است.
با این حال، تداوم فشار الزاماً به توافق پایدار منجر نمی‌شود. اگر مذاکره به ابزاری برای تحمیل محدودیت‌های یک‌جانبه تبدیل شود و چشم‌انداز روشنی برای پایان فشارها وجود نداشته باشد، طرف مقابل ممکن است توافق را نه راهی برای خروج از بحران، بلکه مرحله دیگری از همان تقابل تلقی کند. در این شرایط، به‌جای حل اختلافات، زمینه‌های بی‌اعتمادی و استمرار منازعه بازتولید می‌شود.
از همین رو، برای ارزیابی هرگونه طرح توقف جنگ یا توافق سیاسی، نباید صرفاً به زمان پایان عملیات نظامی یا آغاز مذاکرات توجه کرد؛ بلکه باید دید چه اهدافی در پس این روند دنبال می‌شود، فشارها تا چه اندازه ادامه می‌یابند و توافق احتمالی چه نسبتی با پایان دادن به اختلافات بنیادین دارد.
پرسش اساسی این است: آیا توقف جنگ مقدمه‌ای برای پایان منازعه و شکل‌گیری ترتیباتی مبتنی بر امنیت متقابل است، یا فرصتی برای انتقال تقابل از میدان نظامی به عرصه دیپلماسی و تبدیل فشارهای مقطعی به سازوکاری مستمر برای محدودسازی موقعیت راهبردی ایران؟ پاسخ به این پرسش، تفاوت میان دیپلماسی برای پایان دادن به منازعه و دیپلماسی مبتنی بر فشار مستمر را روشن می‌کند.
«در نهایت باید دقت داشت که، مسئله اصلی این نیست که آمریکا چه زمانی به توقف جنگ رضایت می‌دهد، بلکه این است که می‌خواهد از توقف جنگ به چه هدفی برسد: پایان دادن به منازعه و پذیرش جایگاه مستقل ایران، یا تبدیل دیپلماسی به ابزاری برای مهار قدرت ایران و بازتعریف جایگاه آن در معادلات منطقه‌ای؟ شواهد و جهت‌گیری مطالبات آمریکا نشان می‌دهد که توقف درگیری، تا زمانی که با پذیرش استقلال راهبردی ایران و پایان سیاست فشار همراه نباشد، بیش از آنکه به معنای پایان تقابل باشد، می‌تواند مرحله‌ای تازه از تلاش برای محدودسازی قدرت و تغییر موقعیت منطقه‌ای ایران باشد.»
0نظر