ارزیابی گزینه مذاکره برای حل بحران سوریه

به گزارش«سراج24» بحران سوره طی 23 ماه گذشته مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته و مخالفان داخلی و خارجی حکومت بشار اسد با در نظر گرفتن نقاط ضعف و قوت و شرایط زمانی و مکانی هر بار برای تکمیل حلقه فشار راهبردی به سوریه اقدامات تاکتیکی جدیدی را به کار بسته‌اند. در مقابل نیز حکومت اسد طی 23 ماه گذشته تجربیات زیادی را برای مقابله با توطئه‌های مخالفان آموخت و به کار بست. با این وجود، در شرایطی که به نظر می‌رسد حکومت سوریه از موقعیت برتری در صحنه میدان برخوردار است، مخالفان سوریه به دلایل مختلفی تاکتیک استقبال از گزینه مذاکره با حکومت اسد را مطرح ساخته‌اند تا بتوانند ضمن سرپوش گذاشتن بر ناکامی‌های گذشته و از جمله پاک کردن دست‌هایشان از آلودگی جنایات و کشتار ماه‌های گذشته، فرصت‌های جدیدی را برای دستیابی به اهداف اصلی و راهبردی کسب نمایند.

نقطه عطف در بحث مذاکره برای حل بحران سوریه، مواضع معاذ الخطیب رهبر ائتلاف مخالفان در جریان کنفرانس امنیتی مونیخ است که آمادگی خود را برای مذاکره با نمایندگان دولت سوریه مشروط به آزادی حدود 160 هزار زندانی سوری از زندان‌ها، تهدید گذرنامه‌های سوری مقیم خارج از سوریه و کناره گیری اسد از قدرت اعلام کرد؛ به طوری که مواضع وی مورد استقبال وزرای خارجه ایران و روسیه حاضر در کنفرانس امنیتی مونیخ قرار گرفت و در این چهارچوب ملاقات‌هایی میان الخطیب با آقای صالحی و لاوروف انجام شد.

پس از این ملاقات‌ها و اعلام آمادگی دولت سوریه برای مذاکره با مخالفان بدون هیچ گونه پیش شرطی، گمانه زنی‌ها در مورد چشم‌انداز تحولات سوریه به حوزه‌های سیاسی کشیده شده و این در حالیست که منابع خبری از تلاش مشترک اخضر ابراهیمی نماینده سازمان ملل در امور سوریه و نبیل العربی دبیر کل اتحادیه عرب برای آماده سازی بستر گفت‌وگوها میان فاروق الشرع معاون رئیس جمهور سوریه و معاذ الخطیب خبر داده‌اند. پیش از این نیز جان کری وزیر خارجه جدید آمریکا در ابتدای مسئولیت دیپلماتیک خود وعده داد که ابتکار عمل دیپلماتیک را برای توقف خشونت‌ها در سوریه ارائه خواهد داد.

بدون تردید تمایل مواضع مخالفان حکومت اسد به گزینه مذاکره را اگر چه باید به دلیل افزایش ناکامی‌های آنان در صحنه‌های دیگر از جمله امنیتی و نظامی دانست، اما این امر را نباید ناشی از اعتقاد اصولی مخالفان به مصالحه سیاسی دانست. به همین دلیل کارشناسان معتقدند سرمایه گذاری مخالفان سوریه در حوزه سیاست و مذاکره و بررسی ابعاد و چگونگی آن موضوع جدیدی است که به نظر می‌رسد از این پس باید در معادلات سوریه با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرند. در این راستا، توجه به گزاره‌های زیر نیز حائز اهمیت است:

1- کارشناسان موضع معاذ الخطیب را به منزله نظر مورد اجماع همه مخالفان خارجی حکومت سوریه نمی‌دانند؛ به طوریکه اخیراً هشام مروه یکی از اعضا کمیته قضایی ائتلاف ملی مخالفان سوریه در مصاحبه‌ای اعلام کرده است که طرح تشکیل دولت موقت در سوره متشکل از چهره‌های مخالف و حکومت سوریه به زودی از سوی ائتلاف ملی مخالفان ارائه خواهد شد.

2- در شرایطی که گزینه مذاکره به عنوان یک اولویت مهم برای مخالفان سوریه مطرح است، گروه‌های تروریستی هنوز در داخل به انجام حملات و اقدامات ناامنی خود ادمه می‌دهند.

3- برخی منابع خبری از مخالت کشورهایی مانند قطر و عربستان مبنی بر مخالفت با راهکارهای دیپلماتیک گزارش می‌دهند.

4- در حالیکه آمریکا سعی کرده است در حوزه سیاسی اینگونه نشان دهد که از مداخله مستقیم و یا حمایت از مخالفان مسلح خودداری خواهد کرد، اما گزارش‌های اطلاعاتی منتشر شده حاکی از تداوم حمایت‌های مادی و تسلیحاتی آمریکا از گروه‌های تروریستی دارد.

بنابراین به نظر می‌رسد استقبال از گزینه مذاکره از سوی مخالفان یک اقدام تاکتیکی برای سرپوش گذاشتن بر مجموعه‌ای از مشکلات اساسی است که طرف‌های مخالف داخلی و خارجی حکومت اسد در شرایط کنونی با آن مواجه‌اند؛ به خصوص این که آشکار شدن ماهیت واقعی معارضان سوری از جمله گروه‌های تروریستی که با حمایت کشورهای خارجی وارد سوریه شده‌اند و از طرف دیگر، اختلافات عمیق و گسترده‌ای که بین گروه‌های مختلف تروریستی وجود دارد، مخالفان منطقه‌ای و بین‌المللی سوریه را به شدت نسبت به معارضان سوریه دلسرد کرده است.

در عین حال با توجه به این که دولت سوریه آمادگی کامل خود را برای ورود به مرحله جدید سیاسی و آغاز مذاکره با مخالفان اعلام کرده است، اما نباید از برخی چالش‌های این مسئله غفلت کرد:

1- افراد و چهره‌هایی که با حمایت کشورهای خارجی امروزه به عنوان نماد مخالفان حکومت اسد معرفی شده‌اند، فاقد پایگاه سیاسی و اجتماعی در محیط داخلی سوریه هستند و به نظر می‌رسد در فرایند مذاکرات به دنبال کسب مشروعیت سیاسی هستند.

2- در شرایطی که حکومت اسد در صحنه میدانی در وضعیت برتر قرار دارد، فرایند مذاکره احتمال سلب فرصت پایان سریع بحران به نفع حکومت را افزایش خواهد داد.

3- با توجه به گزارش‌های موجود مبنی بر تداوم جنایات گروه‌های تروریستی در برخی مناطق، به نظر می‌رسد گزینه مذاکره بازی سیاسی جدیدی است که از سوی مخالفان سوریه با هدف شکستن اقتدار حکومت اسد دنبال می‌شود.

بنابراین به نظر می‌رسد افزایش سطح امیدواری نسبت به گزینه مذاکره برای حل بحران سوریه، منوط به طرح‌هایی دارد که مخالفان حکومت در فرایند مذاکرات احتمالی آینده ارائه خواهند داد.