محاسبات کمیته امداد را تورم افسار گسیخته به هم ریخت

محاسبات کمیته امداد را تورم افسار گسیخته به هم ریخت

انقلاب اسلامی ایران که تا چند روز دیگر 40 سالگی خود در سراسر ایران را جشن می‌گیرد در چهار دهه گذشته، دستاوردهای زیادی برای مردمان ایران‌زمین به همراه داشته، از فتح قله‌های علمی و صنعتی گرفته تا  ناکام گذاشتن چهار دهه دشمنی دشمنان.

هنوز پیروزی انقلاب یک ماهه نشده بود که امام خمینی (ره) اولین هدف خود از انقلاب را که همان حمایت از اقشار محروم و مستضعف جامعه بود، با تاسیس کمیته امداد عملی کرد تا اهمیت حمایت از اقشار ضعیف و محروم جامعه را که میراث رژیم قبل بود، بر همگان آشکار سازد.

حالا نهال نوپای انقلاب به درختی تنومند تبدیل شده و امروز کمیته امداد که از میوه‌ها و ثمرات انقلاب اسلامی ایران است که به‌صورتی علمی‌تر و سازماندهی شده، حمایت از اقشار محروم جامعه را بر عهده دارد با این تفاوت که بنا به گفته رئیس کمیته امداد 85 درصد علت رجوع جامعه هدف کمیته امداد، مسائل و مشکلات خارج از شرایط اقتصادی کشور مانند فوت سرپرست خانوار و سالمندان روستایی است. 

در آستانه 40 سالگی انقلاب به گپ‌و‌گفت با سید پرویز فتاح؛ وزیر اسبق نیرو و رئیس فعلی کمیته امداد امام خمینی (ره) نشستیم تا ضمن گفت‌وگو درباره چالش‌ها و برنامه‌های این نهاد، آثار و برکات آن را در طول 40 سال گذشته و اقدامات انجام شده برای رفع فقر و حمایت از محرومین جامعه را مرور کنیم:

کمیته امداد به خاطر مهار فقر به ارث رسیده از رژیم قبل تاسیس شد

در آستانه چهلمین سالروز پیروزی انقلاب اسلامی هستیم و کمیته امداد امام خمینی (ره) از نهادهایی است که تقریباً به فاصله یک ماه پس از پیروزی انقلاب با فرمان امام (ره) تاسیس شد؛ چطور شد که حضرت امام حتی قبل از اینکه انقلاب اسلامی به طور کامل مستقر شود، به فکر تاسیس چنین نهادی افتاد و آیا در طول 40 سال گذشته کمیته امداد که از اصلی‌ترین اهدافش، رفع فقر و حمایت از محرومین جامعه بوده، توانسته آن طور که باید در این راستا گام بردارد؟

بنده هم ایام‌الله دهه مبارک فجر را تبریک می‌گویم؛ همان‌طور که گفتید، کمتر از یک ماه  بعد از 22 بهمن 57 و دقیقاً سه هفته بعد در 14 اسفند همان سال، امام راحل دستور تشکیل کمیته امداد را دادند؛ این نشان می‌دهد که در ذهن بنیانگذار نظام، مسئله حمایت از محرومین اهمیت ویژه‌ای داشته است؛ زمانی حضرت امام خمینی (ره) دستور تشکیل کمیته امداد را می‌دهند که هنوز 12 فروردین نرسیده و همه‌پرسی صورت نگرفته بود و اصلاً ساختار نظام معلوم نبود.

امام خمینی (ره) می‌خواستند این پیام را بدهند که اصلاً برای همین (حمایت از محرومین و نیازمندان) آمده‌ام؛ امام خمینی (ره) برای رسیدگی به محرومان و مستضعفان و نجات آنها انقلاب کرد، این پیام بسیار مهم است؛ تنها نهادی که این افتخار نصیبش شد تا حتی در زمان حیات حضرت امام، نام مبارک او را یدک بکشد و بر سردر خودش نصب کند، کمیته امداد بود.

اوایل شکل‌گیری کمیته‌ امداد به خاطر مهار فقری که از رژیم شاهنشاهی به ارث رسیده بود، هدف رسیدگی به معیشت و حمایت مسکّنی و دوفوریتی بود؛ یکی از پیام‌های تاسیس کمیته امداد این است که ما از رژیم گذشته چه چیز را به ارث بردیم و چقدر فقر مفرط و فراگیر بوده است؛ در ادامه، کمیته امداد متحول و متعالی شد و الان 20 نوع خدمت به‌صورت سیستمی و علمی و در کسوت یک خیریه به تمام معنا و در همه ابعاد این خدمت‌رسانی را انجام می‌دهد.

کف خدمات کمیته امداد، همان معیشت است اما مانند اوایل انقلاب نیست که در خانه‌های مردم برود و با وانت اقلام غذایی یا آرد ببرد؛ الان همه مددجویان کارت بانکی دارند و کارت‌شان آخر هر ماه توسط دولت یا خود کمیته امداد سارژ می‌شود و خود مددجو می‌داند چگونه این مبلغ را هزینه کند.

خودکفا شدن 270 هزار خانواده در 3 سال گذشته

به متحول شدن کمیته امداد اشاره کردید؛ توانمندسازی جامعه هدف و افراد تحت پوشش تا چه میزان در دستور کار کمیته امداد قرار دارد و در این راستا چه اقداماتی انجام داده است؟

اصلی‌ترین موضوعی که امروز در راس اهداف کمیته امداد امام خمینی (ره) قرار گرفته، اصل توانمندسازی و خودکفایی اقتصادی خانواده‌هاست و تمام 20 خدمتی که امداد ارائه می‌کند، معطوف به این هدف است؛ یکی از آنها دادن وام است که برای اشتغال داده می‌شود.

اگر خانه می‌سازیم به خاطر این است آن کسی که به دلیل نداشتن خانه نیازمند شده و به سمت کمیته امداد آمده، نیازش رفع و خودکفا شود؛ همه افرادی که تحت پوشش کمیته امداد قرار می‌گیرند به خاطر نیاز واحد نیست؛ برخی دلیل به بیماری، برخی به دلیل زندانی شدن سرپرست خانوار، برخی به دلیل معتاد شدن سرپرست خانوار و ... تحت پوشش قرار گرفتند؛ سعی می‌کنیم نسخه‌ای را بپیچیم که منتهی به بهبودی شود و این بهبودی همان خوداتکایی خانواده‌هاست.

همه جهات خدمات کمیته امداد به این سمت معطوف است و خوشبختانه به دلیل اینکه همه 20 خدمت همزمان ارائه می‌شود؛ در این چند سال شاهد کاهش جامعه تحت پوشش بودیم کما اینکه در طی سه سال گذشته 15 درصد معادل 270 هزار خانواده به دلیل خودکفایی و خوداتکایی از تحت پوشش امداد خارج شدند؛ امسال هم روند ما واقعاً همین بود اما از بد حادثه به تورم و مسائل اقتصادی برخوردیم که جامعه ما را تحت فشار قرار داد و مراجعات به کمیته امدادبه شدت افزایش یافت.

برای کاهش این فشار با هماهنگی دولت و مجلس و با استفاده از ظرفیت تبصره 14 بودجه، حدود 620 هزار خانواده جدید را تحت حمایت گرفتیم اما به آنها هم از طریق پیامک و هم در فرم‌های ثبت‌نام نوشتیم که این حمایت، موقتی و زمان‌دار است و نظر وزارت رفاه همین بود که اگر از این اوضاع اقتصادی ان‌شاء‌الله عبور کردیم، اینها به زندگی عادی‌شان برمی‌گردند.

نظام اسلامی با افزایش امکانات سطح توقعات را بالا برد

 قطعاً یکی از اهداف اصلی کمیته امداد، رفع فقر بوده است؛ در 40 سال گذشته کمیته امداد در این هدف تا چه میزان موفق بوده است؛ تعداد فقرای کشور نسبت به 40 سال پیش افزایش یافته یا با کاهش همراه بوده است؟ برخی معتقدند نظام نتوانسته آن طور که باید در راستای رفع فقر عمل کند.

اساساً کمیته امداد مسئول رفع فقر نیست؛ بحث فقر و تولید فقر خارج از کمیته امداد اتفاق می‌افتد؛ وقتی تورم افزایش می‌یابد و شوک اقتصادی وارد می‌شود، اکثر آحاد جامعه به یک نسبتی دچار فقر می‌شوند زیرا هزینه زندگی‌شان بالا می‌رود و درآمدشان ثابت می‌ماند؛ آیا در اینجا کمیته امداد مقصر است؟ آیا کمیته امداد باید اختلال اقتصادی را پاسخ دهد؟ قطعاً کسی این انتظار را ندارد؛ آنهایی که از این وضعیت متاثر می‌شود و مجموعه شرایط تعریف شده در نظام اسلامی از نظر قوانین، جوابگوی نجات فرد از این وضعیت نیست، طبیعتاً به اورژانس اجتماعی کمیته امداد مراجعه می‌کنند.

بیشترین دلیل مراجعه به کمیته امداد، خارج از عوامل اقتصادی نظام است به عنوان مثال 45 درصد از تحت پوشش‌های ما به خاطر فوت سرپرست خانواده است؛ نظام اسلامی چه کار کند وقتی نان‌آور خانواده به دلیل بیماری یا تصادف یا هر دلیل دیگری فوت می‌کند؟ 35 درصد افراد تحت پوشش ما سالمندان بالای 60 سال هستند که در روستاها زندگی می‌کنند و دیگر قدرت کار ندارند و در قالب طرح شهید رجایی تحت پوشش قرار گرفتند بنابراین 80 درصد جامعه هدف ما اصلاً به دلیل مباحث خارج از شرایط اقتصادی کشور تحت پوشش قرار گرفتند؛ یک تعدادی هم به خاطر اعتیاد سرپرست و طلاق و ... تحت پوشش قرار دارند؛ در رابطه با کسانی که تحت پوشش کمیته امداد قرار می‌گیرند، موظف به رفع فقر هستیم اما خ